Pojawiające się wskutek nieszczęśliwych wypadków rany na skórze mogą się różnić między sobą, ale zawsze wymagają odpowiedniego zabezpieczenia i oczyszczenia. Do najpopularniejszych rodzajów ran należą rany cięte i rany szarpane – wyglądają one inaczej i mogą się też zupełnie inaczej goić. Przykładem rany szarpanej jest rana szarpana palca czy rana szarpana nogi. Przykładem rany ciętej jest natomiast rana cięta dłoni oraz rozcięta broda u dziecka. Kiedy szyć poszczególne rodzaje ran oraz jak opatrzyć ranę ciętą i ranę szarpaną? Praktyczne wskazówki zgromadziliśmy poniżej.
Rodzaje ran – jak powstaje rana cięta i rana szarpana?
Wypadki zdarzają się często i choć zdajemy sobie sprawę z możliwości ich wystąpienia, zwykle nie jesteśmy odpowiednio na nie przygotowani (również psychicznie). Gdy wskutek wypadku dojdzie do powstania rany, przede wszystkim nie można panikować – tylko z odpowiednim opanowaniem można sobie poradzić, przy udzielaniu pierwszej pomocy.
Aby wiedzieć, co robić w sytuacji, gdy dojdzie do wypadku, dobrze wcześniej mieć świadomość, czym tak właściwie jest rana i jak powstaje, a także, jak na podstawie tej wiedzy prawidłowo ją zabezpieczyć. Rana to miejsce przerwania ciągłości skóry lub skóry i tkanek znajdujących się pod nią. Do jej powstania dochodzi np. na skutek urazu, w tym urazu mechanicznego, chemicznego czy termicznego. Biorąc pod uwagę sposób przerwania ciągłości skóry, rany można podzielić na różne rodzaje. Wśród nich można wyróżnić m.in. rany cięte oraz rany szarpane.
Rana cięta powstaje, gdy do przerwania ciągłości skóry przyczynia się przedmiot o ostrych krawędziach. Bardzo dobrym przykładem rany ciętej jest ta powstała od przecięcia skóry nożem czy skaleczenia szkłem. Rana szarpana natomiast powstaje, gdy do przerwania ciągłości skóry przyczynia się przedmiot z zakrzywioną lub kanciastą krawędzią, który dosłownie szarpie skórę i tkanki pod nią, rozrywając je. Taka rana powstaje np. po zahaczeniu o hak.
Czym różni się rana szarpana i rana cięta?
Rany cięte różnią się od ran szarpanych również wyglądem. Rana cięta ma regularne brzegi i najczęściej mocno krwawi, co ma związek z uszkodzeniem naczyń krwionośnych. Rany szarpane natomiast będą mieć nieregularne brzegi, poza tym niejednokrotnie uszkodzone są też tkanki pod nimi.
Rana szarpana palca będzie zatem zwykle wyglądać zupełnie inaczej niż rana cięta palca, poza tym może się inaczej goić. Rana cięta palca może powstać np. w czasie krojenia nożem, gdy ten się omsknie i przejedzie ostrzem po palcu, zamiast po krojonym produkcie spożywczym. Powstała wówczas rana jest podłużna, ma regularne brzegi i może być głęboka, mocno krwawiąc. Jak natomiast powstanie rana szarpana palca? Na tego rodzaju rany są narażeni na przykład wędkarze. Wystarczy chwila nieuwagi przy operowaniu haczykiem wędkarskim, a powstanie bardzo trudna w gojeniu rana szarpana o nieregularnych brzegach.
Pierwsza pomoc przy ranach ciętych i szarpanych
Prawidłowe udzielenie pierwszej pomocy w przypadku urazów jest bardzo ważną czynnością, która niejednokrotnie wręcz ratuje życie pacjenta, zanim ten otrzyma profesjonalną pomoc medyczną. Nie każda rana oczywiście wymaga pomocy medycznej, jednak każda wymaga odpowiedniego oczyszczenia, dezynfekcji i zabezpieczenia, w przeciwnym wypadku może dojść do groźnych powikłań.
Jak opatrzyć ranę ciętą?
Sposób postępowania przy ranie ciętej zależy od jej wielkości i głębokości.
- W przypadku niewielkiego skaleczenia na początek wystarczy już przepłukanie rany bieżącą wodą lub jej przemycie solą fizjologiczną.
- Ranę dodatkowo odkażamy, stosując preparat o właściwościach antyseptycznych (np. na bazie oktenidyny).
- Jak opatrzyć ranę ciętą, gdy zadbamy o wyżej wymienione czynności? Oczyszczoną i odkażoną ranę należy zabezpieczyć jałowym opatrunkiem.
- Jeśli rana mocniej krwawi, należy bezwzględnie zatamować krwawienie, gdyż utrata krwi może być dla pacjenta niebezpieczna. Na ranę krwawiącą zakładamy opatrunek uciskowy wraz z warstwą pochłaniającą wysięk. Przy silnych krwawieniach należy niezwłocznie zabrać poszkodowanego, z zabezpieczoną opatrunkiem uciskowym raną, do szpitala.
Rany szarpane – jak zabezpieczać?
W przypadku rany szarpanej sposób postępowania również zależy od jej wielkości i głębokości. Przy niewielkich ranach szarpanych, które nie krwawią mocno, często wystarcza oczyszczenie i odkażenie, a także założenie jałowego opatrunku. Jeśli jednak rana jest głęboka i mocno krwawi, a tkanki pod nią są poszarpane, koniecznie należy założyć opatrunek i zgłosić się z poszkodowanym do szpitala. Niezbędne jest zgłoszenie się po pomoc medyczną także w przypadku rany szarpanej zanieczyszczonej, a oprócz tego w przypadku rany szarpanej, której towarzyszy złamanie lub poważne uszkodzenia tkanek.
Kiedy rana jest do szycia?
Decyzję o konieczności szycia rany powinien podjąć lekarz. Szycia wymagają przede wszystkim rany głębokie oraz rany silnie krwawiące. Niezbędne będzie prawdopodobnie również szycie rany, której brzegi mocno się rozchodzą. Kiedy rana jest do szycia, nie ma co odwlekać zwrócenia się po pomoc medyczną. Głęboka rana bez szycia może się nie zagoić prawidłowo, poza tym pacjentowi grozi wykrwawienie i poważne skutki infekcji.
Załóżmy, że pacjent ma rozcięty palec. Kiedy szyć taką ranę? W przypadku płytkiej i stosunkowo niewielkiej rany, której brzegi się mocno nie rozchodzą, zwykle nie ma potrzeby szycia, o ile krwawienie zostanie zatamowane, a uszkodzeniu nie uległy głębsze struktury pod skórą. Szyć należy natomiast, jeśli pacjent ma głęboko rozcięty palec. Kiedy szyć taką ranę? Szczególnie w sytuacji, jeśli bardzo intensywnie krwawi, a jej brzegi silnie się rozchodzą. W razie wątpliwości zawsze dla pewności warto poprosić o konsultację lekarza, który będzie najlepiej wiedzieć, w jakiej sytuacji szycie rany będzie niezbędne.
Oczywiście rany mogą obejmować nie tylko palec, ale też wiele innych obszarów ciała – przykładem jest rana czoła czy rozcięty łuk brwiowy, rana cięta dłoni, a także rana szarpana na nodze czy rozcięta broda u dziecka. Kiedy szyć poszczególne rodzaje ran? O tym zawsze powinien zadecydować lekarz. Nie zwlekajmy z wizytą u specjalisty, jeśli rana wygląda niepokojąco, a szczególnie, jeśli jest głęboka, intensywnie krwawi, została mocno zabrudzona lub jest w nią wbite ciało obce. Pamiętajmy, że głęboka rana bez szycia może być dla pacjenta bardzo niebezpieczna, a jej powikłania niekiedy mogą być nawet śmiertelne.
Rana z ciałem obcym wewnątrz – jak postępować?
Niejednokrotnie zdarza się, że w czasie udzielania pierwszej pomocy zauważamy tkwiące w ranie ciało obce. Specjaliści zawsze podkreślają, aby nigdy nie usuwać wbitego w ranę ciała obcego samodzielnie, gdyż może być to bardzo niebezpieczne. Wbity w ranę przedmiot może czasowo tamować krwawienie, a w czasie próby jego usunięcia możemy nieświadomie doprowadzić do krwotoku, którego nie będziemy w stanie zatamować. Kolejna sprawa to uszkodzenia skóry i tkanek pod nią – usuwając wbite w ranę ciało obce, możemy nieumyślnie doprowadzić do znacznie gorszych podrażnień niż w przypadku rany, którą opatrujemy. Otwarta rana z ciałem obcym, zwłaszcza wbitym głęboko, powinna zostać zatem zabezpieczona, a z poszkodowanym należy się zgłosić do lekarza, który zajmie się bezpiecznym usunięciem przedmiotu z rany.
Jak leczyć rany szarpane i rany cięte?
Prawidłowe udzielenie pierwszej pomocy jest równie ważne w przypadku ran ciętych, co w przypadku ran szarpanych. Otwarta rana, która nie zostanie odpowiednio oczyszczona i zabezpieczona, może nie goić się właściwie, stanowiąc dla pacjenta poważne zagrożenie, w tym ryzyko wystąpienia ogólnoustrojowej infekcji, konieczność amputacji oraz wiele innych powikłań. Pierwsza pomoc przy ranach ciętych i szarpanych, choć kluczowa, to jeszcze nie wszystko. By rany cięte i szarpane prawidłowo się leczyły, należy stworzyć im ku temu odpowiednie warunki. Bez względu na to, czy nasza rana wymaga szycia, czy nie, należy dbać o jej higienę, dezynfekcję i pielęgnację, a także regularnie zmieniać opatrunki. Proces gojenia rany można wspierać, stosując dobrej jakości opatrunki dostosowane do rodzaju rany. Na rany zakażone sprawdzają się przykładowo opatrunki ze srebrem, a na rany suche są polecane opatrunki hydrożelowe, podczas gdy na sączące rany dobrze stosować opatrunki chłonne.
