Operacje to inwazyjne zabiegi chirurgiczne, które wykonuje się z wielu powodów, w tym jako procedurę ratująca życie, jako etap leczenia, a nawet jako zabieg wpływający na estetykę ciała (chirurgia plastyczna). Rany po operacji goją się stopniowo i z czasem są zastępowane tkanką łączną włóknistą, przekształcając się w bliznę. Etapy gojenia rany pooperacyjnej można wspomagać, by blizna po operacji była jak najmniej widoczna. Jak dbać o blizny i jak długo blizna jest czerwona? Czy można przyspieszyć gojenie blizn i czy blizny znikają z czasem same? Więcej informacji na ten temat zebraliśmy poniżej – zapraszamy do lektury!
Blizna po operacji – powstawanie
Mianem blizn określane są zmiany, które powstają w efekcie gojenia rany (a rana – dla przypomnienia – powstaje, gdy dojdzie do przerwania ciągłości skóry i/lub tkanek zlokalizowanych pod nią). Do powstania blizny dochodzi, gdy uszkodzony fragment skóry zostaje zastąpiony przez tkankę łączną włóknistą. Blizna różni się od pozostałych obszarów skóry. Ma inną strukturę i nieco inny odcień, poza tym ma inną elastyczność i odporność na promieniowanie UV, poza tym jest zawsze nieowłosiona.
Blizny mogą powstawać po ranach różnego pochodzenia, a jednym z ich rodzajów są blizny pooperacyjne. Do powstania rany na skórze dochodzi wówczas w efekcie wykonanego zabiegu chirurgicznego. Po jakich interwencjach chirurgicznych może pozostać blizna? Dobrym przykładem jest blizna po cesarskim cięciu czy blizna po laparotomii. Pacjenci mają też blizny po czyrakach, blizny po operacji tarczycy czy serca, a nawet blizny po operacji kręgosłupa czy po operacji biustu.
Oczywiście wielkość blizny po operacji i szybkość jej gojenia zależą od rodzaju i miejsca wykonywanego zabiegu, a nawet od tego, co na blizny po operacji pacjent stosuje i jak o nie dba. Przykładowo blizna po chirurgicznym wycięciu pieprzyka będzie znacznie mniejsza niż blizna po laparotomii i może się też od niej szybciej goić, ale w obu przypadkach można dodatkowo wspomagać proces gojenia blizny, w tym np. masażem czy przepisanymi przez lekarza preparatami. Można oczywiście wyróżnić różne etapy gojenia rany pooperacyjnej i powstawania blizny, co szerzej omówimy w dalszych akapitach, wskazując jednocześnie, jak pielęgnować bliznę, by stała się jak najmniej widoczna.
Blizny pooperacyjne – rodzaje
Blizny pooperacyjne można podzielić na różne rodzaje, w tym np. biorąc pod uwagę czas ich powstania oraz ich wygląd. Na tej podstawie można wyróżnić:
- Blizny niedojrzałe (podział ze względu na czas powstania) – blizna jest dobrze widoczna, czerwona i lekko wypukła. To, jak długo blizna jest czerwona, zależy od wielu czynników, w tym od jej wielkości, umiejscowienia, a nawet stosowanej (lub nie) pielęgnacji. Pacjent może odczuwać jej swędzenie, a niekiedy nawet doskwierają mu dolegliwości bólowe.
- Blizny dojrzałe (podział ze względu na czas powstania) – blizna jest już mniej widoczna, zwykle przybiera odcień jaśniejszy od skóry i zazwyczaj jest płaska oraz miękka w dotyku.
- Blizny przerostowe (podział ze względu na wygląd) – blizna powstaje, kiedy rana pooperacyjna goi się nieprawidłowo. Ma charakterystyczny wygląd, gdyż jest uniesiona ponad poziom skóry zdrowej, jednak nie przekracza miejsca występowania rany.
- Bliznowiec, inaczej keloid (podział ze względu na wygląd) – to twarda blizna po operacji, która ma strukturę włóknistą. Keloid, który najczęściej wygląda jak sina blizna po operacji czy blizna o odcieniu fioletowym, zwykle przekracza miejsce występowania rany i nie goi się samoistnie, poza tym nawet po wycięciu może nawracać.
Etapy gojenia rany pooperacyjnej
Rany pooperacyjne goją się stopniowo – nie od razu pojawia się zatem blizna pooperacyjna. W pierwszej kolejności oczywiście rana musi się zrosnąć. W przypadku typowych pooperacyjnych ran chirurgicznych mamy do czynienia z rychłozrostem. Pierwszy etap gojenia rany pooperacyjnej to faza zapalna, która trwa najczęściej kilkadziesiąt godzin. W tym czasie pacjentowi towarzyszą dolegliwości bólowe, a rana pokrywa się strupem. W fazie drugiej, która jest określana mianem fazy proliferacyjnej i trwa około 2 tygodnie, rana zrasta się. W miejscu, gdzie doszło do przerwania ciągłości skóry, powstają nowe komórki, co stanowi początek powstawania blizny. Etap trzeci to natomiast remodeling (faza dojrzewania blizny). Jest to najdłuższy etap gojenia blizny, który może trwać nawet dwa lata. W obrębie świeżej blizny przez dłuższy czas zachodzą zmiany mające na celu odbudowę skóry i częściowy powrót do jej funkcji.
Jak wspierać etapy gojenia rany pooperacyjnej?
To, w jaki sposób goi się rana pooperacyjna, zależy między innymi od jej wielkości i umiejscowienia. Nie bez znaczenia jest również to, jak gojący się obszar skóry będzie zabezpieczony oraz pielęgnowany. Etapy gojenia rany pooperacyjnej można wspierać pewnymi działaniami, dzięki czemu ostatecznie rana pooperacyjna wygoi się szybciej i bez komplikacji, a powstała blizna będzie mniej widoczna. Przede wszystkim należy prawidłowo pielęgnować rany pooperacyjne, właściwie je oczyszczając i zabezpieczając przed zanieczyszczeniem, uszkodzeniem czy infekcją.
Rana pooperacyjna powinna być zabezpieczona specjalnym opatrunkiem, który to należy oczywiście regularnie zmieniać. Rodzaj opatrunku i częstotliwość jego zmieniania zaproponuje nam specjalista i należy przestrzegać jego zaleceń. Na rany pooperacyjne można stosować na przykład opatrunki hydrożelowe lub opatrunki hydrokoloidowe, które zadbają o utrzymanie wilgotnego środowiska w miejscu gojenia się rany, jednocześnie pozbywając się nadmiernego wysięku z rany.
Jak można wspomagać etapy gojenia blizny?
Etapy gojenia blizny można wspomagać, dzięki czemu ostatecznie blizna będzie mniej widoczna. W tym miejscu należy jednak rozprawić się z pewnym mitem. Często pacjenci zastanawiają się, czy blizny znikają z czasem całkowicie – należy podkreślić, że faktycznie z czasem blizny pooperacyjne zmieniają swój wygląd, a odpowiednio pielęgnowane mogą być niemal niewidoczne, jednak nie znikają samoczynnie całkowicie, z czym trzeba się liczyć. Bliznę można natomiast usunąć laserowo.
Choć blizna samoczynnie sama nie zniknie, można zadbać o to, by kondycja skóry była jak najlepsza, a blizna jak najmniej widoczna. Co na blizny po operacji sprawdza się bardzo dobrze? Pomocną opcją może być np. masaż zrostów pooperacyjnych. Taki masaż pozwala poprawić krążenie krwi w rejonie blizny, a także krążenie limfatyczne we wspomnianym obszarze ciała, co znów usprawnia gojenie blizny, zapewniając skórze dostęp do tlenu i składników odżywczych. Masaż blizny pooperacyjnej sprawia jednocześnie, że staje się ona bardziej miękka i elastyczniejsza.
Co na blizny po operacji stosować?
Prawidłowa blizna zazwyczaj posiada jasny, perłowy odcień. Taka blizna nie wystaje również poza poziom skóry. Niepokojąca powinna być natomiast ciemnoczerwona, fioletowa lub sina blizna po operacji, zwłaszcza jeżeli jest do tego bolesna, a przy tym wystaje poza poziom zdrowej skóry. Niepokojąca powinna być również twarda blizna po operacji – najlepiej skonsultować jej występowanie z lekarzem, który ustali dalsze działania.
Gojenie blizny pooperacyjnej można wspierać specjalnymi preparatami na blizny. Można do nich zaliczyć przede wszystkim preparaty z silikonem, które stopniowo zmniejszają widoczność blizn i działają na nie wygładzająco. Na rynku są dostępne różnego rodzaju maści na blizny, żele na blizny oraz plastry na blizny i preparaty w innych postaciach, które mogą pomóc zredukować widoczność blizny.
Blizna po operacji – jak jeszcze o nią dbać?
Odpowiednie opatrunki i preparaty przeznaczone do pielęgnacji oraz wspomagania gojenia blizny pooperacyjnej to nie wszystko. Należy również dodatkowo skupić się na podstawach, czyli np. na dbaniu o codzienną higienę i prawidłowe zabezpieczenie gojącej się blizny. Gojącą się bliznę pooperacyjną powinno się przede wszystkim chronić przed działaniem promieniowania słonecznego. Gojącej się rany pooperacyjnej nie odmaczamy i unikamy korzystania z basenu oraz sauny. Gojąca się blizna powinna mieć również zapewnioną odpowiednią wentylację – należy nosić zatem przewiewną odzież i unikać materiałów syntetycznych czy drażniących skórę. Trzeba też uważać na nadmierny wysiłek fizyczny, w tym zwłaszcza na aktywności, które mogłyby naruszyć bliznę.
