Amputacja kończyny to ciężkie przeżycie dla pacjenta, jednak zwykle dochodzi do niej w sytuacjach, gdy nie ma już innego wyjścia i jest to jedyna opcja leczenia. Po operacji bardzo ważne jest dbanie o higienę rany poamputacyjnej zabezpieczonej szwami, a także regularna pielęgnacja kikuta już po ściągnięciu szwów. Jak pielęgnować kikuta po amputacji kończyny i jak długo goi się rana po amputacji kończyny dolnej lub górnej? Na czym polega hartowanie kikuta oraz jak powinno wyglądać prawidłowe bandażowanie kikuta? Na te pytania i wiele innych odpowiemy w poniższym artykule – zapraszamy do lektury!
Pacjent po amputacji – co należy wiedzieć o kikucie poamputacyjnym?
Amputacja kończyny bądź palca może być niezbędna z wielu przyczyn. Lekarz może zadecydować o konieczności jej przeprowadzenia między innymi po poważnym urazie czy w związku z postępującą chorobą przewlekłą (np. cukrzycą). Jest to oczywiście bardzo obciążająca psychicznie wiadomość dla pacjenta, która niewątpliwie wpłynie również na jego codzienne funkcjonowanie, jednak bardzo często decyzja o amputacji jest jedyną opcją, by uratować pacjentowi życie. Po amputacji pozostaje kikut. Co to tak właściwie jest? Mianem kikuta określa się część kończyny lub palca, która pozostaje po amputacji. Terminem tym określa się również nie w pełni wykształconą część ciała, jednak tematem tego artykułu jest jedynie kikut po amputacji. Można wyróżnić np. kikut palca oraz kikut nogi czy ręki. Jego właściwa pielęgnacja na co dzień jest podstawą zachowania pacjenta w dobrym stanie zdrowia i w dobrej kondycji.
Ile goi się kikut po operacji? Nie da się odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie. Czas gojenia kikuta zależy od wielu czynników, w tym od ogólnego stanu zdrowia pacjenta i obecności ewentualnych chorób przewlekłych, a nawet od prawidłowego (bądź nie) dbania o ranę pooperacyjną, ewentualnych powikłań itd. Zwykle rana goi się w czasie od kilku tygodni do kilku miesięcy, jednak jest to kwestia indywidualna i u dwóch różnych pacjentów czas gojenia kikuta poamputacyjnego może się różnić, z czym należy się liczyć.
Kikut po amputacji – jak o niego dbać?
Po amputacji kończyny należy skupić się szczególnie na dbaniu o higienę, co jest kluczowe, by rana po amputacji kończyny dolnej czy górnej zagoiła się prawidłowo. W okresie pooperacyjnym należy też zadbać o zdrową dietę, która dostarczy organizmowi witamin i innych ważnych dla jego funkcjonowania składników, a przy tym nie należy palić papierosów. Przynajmniej przez 2–3 miesiące po operacji nie powinno się też dźwigać ciężkich przedmiotów i nadmiernie obciążać fizycznie organizmu. Pacjent po operacji może odczuwać ból, w tym zarówno ten fizyczny, jak i emocjonalny. Oprócz dbania o ranę i kondycję zdrowotną jego organizmu należy też zapewnić mu odpowiednie wsparcie psychologiczne.
Rana po amputacji kończyny dolnej lub górnej – jak pielęgnować ranę pooperacyjną ze szwami?
Do pielęgnacji kikuta po amputacji należy podejść z zachowaniem szczególnej higieny. Po amputacji lekarz zakłada pacjentowi specjalny opatrunek, niekiedy wraz z sączkiem drenującym. Rana po amputacji kończyny dolnej czy górnej, na której znajdują się jeszcze szwy, musi być czysta i musi mieć regularnie zmieniane opatrunki – jest to niezbędne, by prawidłowo się zagoiła. O częstotliwości zmieniania opatrunku oraz rekomendowanym sposobie prawidłowej pielęgnacji rany zapewne poinformuje pacjenta lekarz. Zanim podejmiemy się czynności związanych ze zmianą opatrunku, należy umyć dokładnie ręce, wykorzystując wodę z mydłem. W zasięgu ręki dobrze mieć przygotowane niezbędne do zmiany opatrunku materiały opatrunkowe, a także środki dezynfekcyjne, przepisane preparaty lecznicze i inne przydatne akcesoria.
Pacjent z zabezpieczonym szwami kikutem powinien regularnie brać krótki prysznic, oczyszczając skórę mydłem. Nie należy w tym czasie korzystać z myjek czy gąbek, a miejsce rany pooperacyjnej nie może być pocierane ręcznikiem – najlepiej przykładać do niego delikatnie ręcznik jednorazowy, by je osuszyć bez podrażnień. Po kąpieli należy zdezynfekować ranę, wykorzystując wskazany przez lekarza środek odkażający. Następnie na kikuta nakładamy maść oraz zakładamy sterylny opatrunek.
Jak dbać o kikuta po zdjęciu szwów?
Gdy szwy zostaną już ściągnięte, pielęgnacja kikuta będzie wyglądać nieco inaczej. Jeszcze przez dwa dni po zdjęciu szwów należy utrzymać opatrunek, a po tym czasie należy go zdjąć i umyć dokładnie ranę szarym mydłem. Na tym etapie nie powinno się już stosować środków dezynfekujących, ale należy obserwować ranę i wciąż pielęgnować, a także reagować na wszelkie niepokojące objawy, które ewentualnie zauważymy.
Bandażowanie kikuta po amputacji
Ważnym elementem, na który należy zwrócić uwagę po amputacji, jest bandażowanie kikuta, które ma na celu jego formowanie. Kikuta bandażujemy w taki sposób, aby z czasem uzyskać jego odpowiedni kształt i obwód, co jest kluczowym elementem przygotowania do stosowania w przyszłości protezy. Bandażowanie kikuta jednocześnie ułatwia prawidłowe gojenie się rany, poza tym odgrywa niebagatelną rolę, jeśli chodzi o poprawę krążenia krwi i limfy oraz zapobieganie wystąpieniu zakrzepicy.
Na czym polega hartowanie kikuta?
Hartowanie kikuta to kolejny etap po jego formowaniu (bandażowaniu), na który należy zwrócić szczególną uwagę. Hartowanie jest kluczowym elementem przygotowującym kikuta do zaprotezowania. Założenie protezy na kikuta może zwiększyć samodzielność pacjenta oraz wpłynąć korzystnie na jego samopoczucie i samoocenę. Protezę można zakładać na przykład na kikut palca – proteza kciuka po amputacji jest jak najbardziej możliwa, podobnie jak proteza na kikut nogi czy kikut ręki.
Hartowanie ma na celu zmniejszenie wrażliwości na bodźce mechaniczne, które mogą działać na kikuta w czasie korzystania z protezy. Prawidłowo przeprowadzone hartowanie wpłynie na komfort stosowania protezy oraz niewątpliwie również na bezpieczeństwo jej stosowania. Zmniejszy bowiem wrażliwość skóry na ocieranie czy ucisk protezy, tym samym zapobiegając uszkodzeniom skóry, powstawaniu odcisków, stanów zapalnych itd. Na czym polega hartowanie kikuta w praktyce? Można wykorzystać w tym celu same dłonie, ale bardzo dobrze sprawdzają się też rękawice frotté czy specjalne akcesoria do masażu. Kikuta należy energicznie oklepywać, rozcierać i ugniatać każdego dnia już od chwili, gdy rana pooperacyjna się zagoi.
Kikut a proteza – jak dbać o kikuta, gdy korzystamy z protezy?
Codziennie wieczorem należy dokładnie myć kikuta, wykorzystując w tym celu antyseptyczne i bezzapachowe mydło, a następnie dobrze spłukując kosmetyk i osuszając kikuta ręcznikiem. Nie zaleca się natomiast mycia kikuta rano, czyli przed założeniem protezy.
Pamiętajmy jednocześnie, że odpowiedniej higieny i pielęgnacji wymaga nie tylko kikut. Noga, palec czy ręka nie będą się dobrze czuć w zaniedbanej i brudnej protezie. Zadbaj zatem również o lejek protezowy i jego higienę. Aby Twoja proteza kciuka po amputacji, proteza nogi czy ręki mogła służyć jak najdłużej i być jak najbardziej komfortowa, pilnuj nie tylko regularnego zmieniania opatrunków oraz dbania o kikuta po amputacji, ale również zachowania w czystości lejka protezowego. Należy go myć codziennie, wykorzystując do tego ciepłą wodę z mydłem. Oczyszczamy dokładnie każdy element leja protezowego, w tym również zawór podciśnieniowy i rurkę. Po dokładnym oczyszczeniu należy jeszcze dobrze osuszyć lej protezowy. Na wierzch kikuta zakładamy też zawsze pończochę, zanim zastosujemy protezę – pończochy powinny być oczywiście zmieniane codziennie i regularnie prane.
Nieprawidłowe dbanie o kikuta po amputacji – powikłania
Dlaczego tak ważne jest, by prawidłowo dbać o ranę po operacji oraz zwracać uwagę na to, jak wygląda na co dzień kikut? Co to w praktyce oznacza dla pacjenta? Właściwe dbanie o kikuta zmniejsza znacznie ryzyko wystąpienia powikłań amputacji. Do najczęściej występujących powikłań poamputacyjnych można zaliczyć:
- krwiaki,
- bolesność,
- opuchliznę,
- zasinienie,
- martwicę,
- stany zapalne,
- rozejście rany,
- zakażenie miejsca amputowanego.
Powikłania mogą się również pojawiać, jeśli źle dbamy o protezę, w której na co dzień znajduje się kikut. Noga może przykładowo boleć, a skóra może ulegać podrażnieniom czy otarciom. Do powszechnych powikłań po amputacji można zaliczyć też przykurcze mięśni, problemy z krążeniem krwi, a nawet nerwiaki.
