Gastroskopia jest badaniem pozwalającym na bezpośrednią wizualizację górnego odcinka przewodu pokarmowego i oglądanie obrazu w czasie rzeczywistym. Umożliwia diagnostykę wielu chorób, wiec jej wykonanie jest czasami niezbędne. Samo badanie trwa zazwyczaj kilka minut i nie jest skomplikowane, ale pacjent musi się do niego odpowiednio przygotować. Co trzeba zrobić, a czego unikać? Wyjaśniamy.
Co to jest gastroskopia?
Gastroskopia to badanie polegające na oglądaniu przełyku, żołądka i dwunastnicy (pierwszego odcinka jelita cienkiego). Technicznie nazywana jest również endoskopią górnego odcinka przewodu pokarmowego, ezofagoduodenoskopią lub panendoskopią. Badanie to jest uznawane za najskuteczniejszą metodę oceny górnego odcinka przewodu pokarmowego. Pozwala nie tylko przeprowadzić dokładną diagnostykę tej części układu pokarmowego, ale także umożliwia pobranie wycinków do badania, a także w razie konieczności wykonanie miejscowego zabiegu np. usunięcie polipów żołądka.
Kiedy należy wykonać gastroskopię? Wskazania
Gastroskopię zaleca się jako badanie profilaktyczne i przesiewowe w kierunku raka przełyku i żołądka. Diagnostycznie jest także wskazana, jeśli pacjent zgłasza objawy bólu brzucha, nudności, zgagi, odbijania, wymiotów lub trudności w połykaniu. W przypadku krwawienia z układu pokarmowego pozwala na ustalenie przyczyny i jej wyleczenie, np. zatamowanie krwawienia.
Badanie to umożliwia wykrycie raka żołądka oraz pozwala na pobranie biopsji ze zmian w celu ich odróżnienia. Gastroskopia umożliwia również wykonanie testu w celu sprawdzenia obecności bakterii Helicobacter pylori w przewodzie pokarmowym oraz ułatwia diagnostykę celiakii. Jest również zalecana, gdy pacjent cierpi z powodu dyskomfortu w jamie brzusznej, anemii lub przewlekłej biegunki.
Poza wskazaniami diagnostycznymi gastroskopię wykonuje się również terapeutycznie. Badanie to przeprowadza się m.in. u osób z krwawieniem z górnego odcinka przewodu pokarmowego w celu zatamowania krwawienia. W trakcie jego wykonywania można również przeprowadzić leczenie żylaków w przełyku lub zabieg usunięcia ciała obcego zaklinowanego w górnym odcinku przewodu pokarmowego.
Gastroskopia: jak wygląda badanie?
Pacjenci martwią się nie tylko tym, co można jeść przed gastroskopią, ale także tym, jak wygląda samo badanie i czy jest bolesne. Gastroskopia nie boli, ale jest nieprzyjemna dla pacjenta. Wykonuje się ją w pozycji leżącej na lewym boku. Przez usta pacjenta wprowadzany jest do żołądka gastroskop w postaci elastycznej rurki grubości małego palca zakończonej małą kamerą o wysokiej rozdzielczości. Narzędzie to umożliwia oglądanie obrazów na monitorze wideo. Dodatkowo gastroskop ma wewnątrz kanał, przez który można wprowadzać materiały potrzebne do wykonania zabiegu, np. wstrzykiwania leków lub pobierania biopsji tkanek.
Czy gastroskopia boli? Ile trwa badanie? Kilka faktów
Pacjenci skierowani na gastroskopię często mają wątpliwości co do procedury przeprowadzania badania. Rozwiać je może np. rozmowa ze specjalistą, który wyjaśni kluczowe kwestie i przedstawi najważniejsze fakty o gastroskopii.
- Endoskop przed każdym badaniem jest dezynfekowany.
- Wprowadzana do przewodu pokarmowego aparatura nie utrudnia oddychania i zazwyczaj nie powoduje bólu, ale często wywołuje odruch wymiotny.
- Pacjent otrzymuje miejscowe znieczulenie gardła w postaci lidokainy w aerozolu.
- W celu ochrony zębów między szczękami pacjenta umieszcza się plastikowy ustnik.
- Gastroskopia trwa zazwyczaj kilka minut. Jeśli w trakcie badania będzie przeprowadzany jakiś zabieg, czas ten może się wydłużyć.
- Podczas badania należy skupić się na prawidłowym oddechu, by zmniejszyć odruch wymiotny.
- Gastroskopię można wykonać w znieczuleniu ogólnym lub po podaniu leków uspokajających. To oznacza, że nawet osoby źle znoszące wcześniejsze tego typu badania, mogą poddać się zabiegowi bez odczuwania dyskomfortu.
Ogólne zalecenia przed gastroskopią. Jak się przygotować do badania?
Każdy pacjent otrzymuje zalecenia przed gastroskopią, do których koniecznie musi się zastosować. Dzięki temu cała procedura przebiegnie sprawniej i ograniczy ryzyko wystąpienia powikłań. W przygotowaniach do badania ważna jest nie tylko dieta przed gastroskopią, ale także przestrzeganie zaleceń dotyczących przyjmowania leków.
Oto ogólne, podstawowe warunki odpowiedniego przygotowania się do gastroskopii.
- W dniu badania należy powstrzymać się od spożywania jakichkolwiek posiłków przez co najmniej 6 godzin.
- Można pić wodę, ale ostatnia jej porcja może być wypita nie później niż do 4 godzin przed zabiegiem.
- Leki przyjmowane przewlekle należy przyjąć i popić niewielką ilością wody.
- Na kilka godzin przed badaniem należy powstrzymać się od palenia papierosów, również elektronicznych oraz nie żuć gumy.
- Przed badaniem trzeba zdjąć okulary oraz wyjąć protezy zębowe, wyjmowane aparaty ortodontyczne oraz kolczyki znajdujące się w obrębie jamy ustnej.
- Osoby, które mają mieć przeprowadzoną gastroskopię w znieczuleniu ogólnym, muszą odbyć wcześniej wywiad z anestezjologiem oraz wykonać jonogram (K, Na) i najpóźniej na dzień przed badaniem zrobić EKG.
- Pacjent poddawany znieczuleniu ogólnemu musi być zdrowy. Nie może mieć kataru, kaszlu lub gorączki.
- Po gastroskopii przeprowadzonej w znieczuleniu ogólnym pacjenta powinna odebrać osoba dorosła, a on sam przez dobę nie powinien prowadzić żadnych pojazdów.
Dieta przed gastroskopią: co jeść, a czego nie jeść?
Gastroskopię wykonuje się na czczo. Utrzymanie ścisłej diety przed badaniem jest bardzo ważne, bo obecność treści żołądkowej zwiększa ryzyko zachłyśnięcia i aspiracji resztek pokarmowych do płuc.
Czego nie jeść przed gastroskopią?
Są pokarmy, których lepiej nie jeść przed gastroskopią. Przede wszystkim zaliczają się do nich potrawy ciężkostrawne, które są dłużej trawione i mogą zalegać w żołądku. Dlatego przed gastroskopią, a zwłaszcza dzień przed badaniem, należy unikać tłustego mięsa, fast foodów oraz nabiału o wysokiej zawartości tłuszczu. Warto również powstrzymać się od spożywania pokarmów, które mogą zmienić kolor błony śluzowej żołądka i zafałszować wynik badania. Należą do nich zwłaszcza czerwone mięso, buraki oraz jagody, jeżyny i porzeczki.
Co można jeść dzień przed gastroskopią?
Dieta przed gastroskopią powinna być lekkostrawna. W dzień przed badaniem zaleca się sięganie po lekkie i delikatnie przyprawione posiłki, najlepiej gotowane na parze. Może to być chude mięso drobiowe z lekkostrawnymi warzywami. Dopuszczalne jest spożywanie płatków zbożowych i gładkich jogurtów. Ostatni posiłek przed badaniem należy spożyć odpowiednio wcześniej. Powinien być niewielki, najlepiej w postaci płynnej, a nie stałej.
Kawa przed gastroskopią to zły pomysł! Co można pić przed badaniem?
Zazwyczaj na 4 godziny przed badaniem nie można już nic pić. Ostatnim spożytym płynem powinna być niegazowana, najlepiej przegotowana woda. Ogólnie w dzień badania, a zwłaszcza przez minimum 8 godzin przed nim, nie zaleca się picia czegoś innego niż woda, by nie podrażniać i obciążać żołądka. Dlatego niezalecana jest kawa przed gastroskopią, herbata, napoje gazowane oraz napary ziołowe.
Ile przed gastroskopią nie wolno pić alkoholu?
Oczywiście pacjent, który zgłosi się na badanie po spożyciu alkoholu, spotka się z odmową jego wykonania. Na co najmniej 24 godziny przed planowaną gastroskopią należy powstrzymać się od picia napojów alkoholowych, zarówno tych słabszych, jak i mocniejszych.
Jakich leków nie można brać przed gastroskopią?
Przed gastroskopią trzeba skonsultować się z lekarzem w kwestii lekarstw przyjmowanych przewlekle np. na cukrzycę lub w celu redukcji masy ciała. Wśród nich mogą być środki, które utrudniają prawidłowe przeprowadzenie badania, dlatego należy je odstawić we wskazanym przez specjalistę czasie.
W dzień gastroskopii należy zrezygnować z leków wpływających na układ krzepnięcia krwi np. acenokumarol, clopidogrel, dabigatran, kwas acetylosalicylowy, rivaroksaban i warfaryna. Trzeba również powstrzymać się od brania leków alkalizujących sok żołądkowy na bazie soli glinu stosowanych na zgagę i refluks (np. Agastin, Rennie, Alugastrin). W prawidłowej ocenie śluzówki żołądka przeszkadzać może także przyjmowanie preparatów wapnia i magnezu, które pokrywają błonę śluzową cienką, trudną do usunięcia warstwą. Dlatego też należy zaprzestać ich brania przed gastroskopią.
Jeszcze jakich leków nie można brać przed gastroskopią? Samodzielnie nie można sięgać po środki na uspokojenie i wyciszenie. Leki uspokajające przed gastroskopią podaje dożylnie lekarz. Są to środki o działaniu wywołującym senność, więc pacjent nie odczuwa żadnego dyskomfortu w trakcie badania.
Powikłania przy gastroskopii zdarzają się bardzo rzadko, jeżeli pacjent zastosuje się do wskazówek lekarskich. Po badaniu można odczuwać pewien dyskomfort w gardle lub uczucie obrzęku. Jeśli podane były leki uspokajające, bezpośrednio po badaniu pacjent może być zdekoncentrowany, zmęczony i odczuwać oszołomienie oraz mieć bóle i zawroty głowy. Jednak wszystkie te objawy powinny być łagodne i stopniowo zanikać. Jeżeli jednak nie mijają lub wystąpi gorączka, bóle klatki piersiowej lub brzucha, lub krwawienie, w tym czarny stolec, należy natychmiast udać się na SOR.
