Gdy dochodzi do ograniczenia średnicy górnych dróg oddechowych lub całkowitej ich niedrożności, konieczne może okazać się wykonanie tracheotomii. Jest to zabieg, w którym tworzy się otwór (tracheostomię). Stanowi on alternatywną drogę przepływu powietrza między środowiskiem a płucami, tak aby mogła nastąpić wymiana gazowa. Sprawdź, na czym on polega i jakie są jego rodzaje.
Tracheotomia – co to jest?
Tchawica to narząd w kształcie rurki, który jest częścią układu oddechowego. Łączy krtań z oskrzelami, umożliwiając dotarcie powietrza do płuc. By móc oddychać naturalnie, w tchawicy nie może być żadnych problemów ani przeszkód. Jeżeli dojdzie do niedrożności dróg oddechowych, wykonuje się zabieg chirurgiczny, jakim jest tracheotomia. Co to takiego? To zabieg, który polega na chirurgicznym otwarciu przedniej ściany tchawicy, by umożliwić prawidłową wentylację.
Po co wykonuje się tracheotomię?
Tracheotomię wykonuje się m.in.:
- przy niedrożności dróg oddechowych z powodu guzów jamy ustnej, gardła i krtani;
- po zabiegach chirurgicznych w obrębie górnych dróg oddechowych, gdy istnieje ryzyko obrzęku, krwawienia i niedrożności;
- po skomplikowanych urazach okolicy twarzy i szyi, które utrudniają oddychanie;
- u pacjentów, którzy pozostawali zaintubowani przez wiele dni (długotrwała intubacja);
- w przypadku zatrzymania akcji serca lub oddychania, gdy nie jest możliwa intubacja dotchawicza;
- gdy dochodzi do zaburzenia drożności dróg oddechowych z powodu zalegającej wydzieliny;
- przy wadach rozwojowych górnego odcinka przewodu pokarmowego (głównie w dzieciństwie, w fazie rozwoju);
- w przypadkach ciężkiej niewydolności oddechowej, gdy zaistnieje konieczność sztucznej wentylacji (podłączenia do respiratora) i konieczne będzie podawanie tlenu przez rurkę tracheostomijną.
Tracheostomia – co to takiego?
W trakcie zabiegu tracheotomii wykonywany jest otwór w tchawicy, w którym umieszcza się rurkę tracheostomijną. Dzięki niej możliwe jest swobodne oddychanie z pominięciem górnych dróg oddechowych. Powstały otwór to tracheostomia.
Ze względu na trwałość może to być tracheostomia czasowa lub stała. W pierwszym przypadku czynnik, który doprowadził do wykonania tracheostomii, jest odwracalny, a kaniulę można usunąć we właściwym momencie, zamknąć otwór i poczekać na zagojenie się tkanek. W przypadku tracheostomii stałej wykonuje się ją ze względu na potrzebę dłuższego, ciągłego utrzymania przepływu powietrza przez alternatywną drogę. Konieczność ta może wynikać z niemożności wyleczenia pierwotnego urazu lub nieodwracalności zmian anatomicznych spowodowanych chorobą/leczeniem, jak ma to miejsce w przypadku całkowitej laryngektomii (wycięciu krtani).
Tracheostomia a tracheotomia – w czym tkwią różnice?
Bardzo często terminy tracheotomia i tracheostomia są używane zamiennie, co często prowadzi do zamieszania wśród specjalistów i pacjentów. Mimo że słowa brzmią podobnie, nie oznaczają tego samego.
- Tracheotomia dotyczy zabiegu chirurgicznego, podczas którego jest tworzony otwór w przedniej ścianie tchawicy.
- Tracheostomia dotyczy już utworzonego otworu, który łączy tchawicę ze środowiskiem zewnętrznym.
Oba terminy można stosować synonimicznie, gdy tracheotomia kończy się tracheostomią. Jednakże nie jest właściwe używanie terminu tracheostomia, gdy zabieg kończy się zamknięciem otworu i nie skutkuje umieszczeniem rurki intubacyjnej.
Jakie są rodzaje tracheotomii?
Są różne rodzaje tracheotomii, które uwzględniają indywidualne warunki i potrzeby fizjologiczne pacjenta.
Ze względu na stan niedotlenienia chorego wykonywana jest tracheotomia nagła lub planowana.
Tracheotomia nagła, pilna, związana z ratowaniem życia dotyczy sytuacji, w której pacjent się dusi i zabieg musi być wykonany natychmiast. Wskazaniami do jej przeprowadzenia są:
- nagła duszność krtaniowa związana np. z obrzękiem krtani lub utknięciem w niej ciała obcego, którego nie da się usunąć metodą laryngoskopii;
- guzy nowotworowe krtani;
- urazy krtani prowadzące do zwężenia jej światła;
- duszność związana z porażeniem opuszki rdzenia w chorobie Heinego-Medina;
- niemożność oddychania przy zatruciu środkami nasennymi;
- obecność ciała obcego w dolnych drogach oddechowych, gdy nie można go usunąć podczas tracheobronchoskopii.
Tracheotomia nienagła, planowana obejmuje zabieg, do którego można przygotować pacjenta, bo oddycha dobrze lub względnie dobrze. Mimo to jej wykonanie jest konieczne ze względów medycznych np.:
- chorego czeka duży zabieg neurochirurgiczny bądź operacja na szyi lub klatce piersiowej, podczas których będzie wymagał długotrwałej, kontrolowanej wentylacji;
- niezbędne jest wykonanie zabezpieczenia przed krwawieniem do dolnych dróg oddechowych, zanim zostanie przeprowadzony rozległy zabieg w gardle lub krtani bądź w trakcie jego trwania;
- jako zabezpieczenie przed dusznością, zanim dojdzie do napromieniowania nieoperowanych nowotworów, które zwężają światło krtani.
Uwzględniając miejsce, w którym wykonuje się rozcięcie tchawicy, można wyróżnić:
- tracheotomię superior, czyli górne rozcięcie tchawicy – podczas zabiegu rozcina się tchawicę powyżej węziny gruczołu tarczowego;
- tracheotomię media, czyli środkowe rozcięcie tchawicy – rozcięcie narządu następuje przez węzinę gruczołu tarczowego;
- tracheotomię interior, czyli dolne rozcięcie tchawicy – w tym przypadku tchawica rozcinana jest poniżej węziny gruczołu tarczowego.
Przebieg tracheotomii – jak wykonuje się zabieg?
Do wykonania zabiegu potrzebny jest zestaw do tracheotomii, którego zawartość różni się w zależności od tego, czy jest to procedura nagła, czy planowana. Podstawą każdego zestawu są narzędzia chirurgiczne, w tym skalpele, jednozębne haczyki, igły Deschamps’a, pincety chirurgiczne i anatomiczne, imadła, igły do szycia oraz sonda rowkowa, rurka tracheostomijna i szczoteczka do czyszczenia rurki tracheostomijnej.
Zabieg tracheotomii wykonuje wykwalifikowany lekarz w szpitalu. Można go przeprowadzić w formie klasycznej (chirurgicznej) lub metodą przezskórną. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym (jeżeli nie ma warunków do skutecznej intubacji) albo w znieczuleniu ogólnym u zaintubowanego chorego. Przed wykonaniem tracheostomii pacjent musi zostać położony na plecach, w pozycji z odchyloną głową do tyłu, by jak najlepiej uwidocznić krtań.
Tracheotomia klasyczna
W trakcie klasycznej tracheotomii:
- robione jest cięcie w linii środkowej od górnego brzegu chrząstki pierścieniowatej w dół o długości około 4–5 cm;
- po przecięciu skóry i tkanek podskórnych hakami rozchylane są mięśnie, a gdy zachodzi taka konieczność, przecinana jest węzina tarczycy;
- w przestrzeń między chrząstką pierścieniowatą a pierwszym pierścieniem tchawicy wbijany jest jednozębny hak, którym podnosi się krtań do góry;
- następuje wycięcie małego okienka w tchawicy ze szczególną dbałością o to, by nie doszło do pokaleczenia pierwszego pierścienia tchawicy i aby pozostawić fragmenty przedniej ściany tchawicy;
- w otworze umieszczana jest odpowiednich rozmiarów rurka tracheostomijna, którą mocuje się do szyi tasiemką, by uniemożliwić jej wypadnięcie.
Tracheotomia przezskórna
Wykonanie tracheotomii techniką przezskórną jest mniej inwazyjne. W trakcie zabiegu:
- wykonuje się przezskórne nakłucie tchawicy igłą;
- pod kontrolą bronchoskopu wprowadza się prowadnik, po którym poszerza się kanał tkanek przedtchawiczych i przedniej ściany tchawicy;
- umieszcza się w tchawicy rurkę tracheotomijną;
- przez rurkę tracheostomijną wprowadza się bronchoskop i sprawdza jej położenie.
W przypadku wykonanej tracheostomii, jeśli płuca pacjenta nadal działają prawidłowo, oddycha on przez rurkę wprowadzoną bezpośrednio do tchawicy, a nie przez nos lub usta. Z drugiej strony, jeśli płuca danej osoby nie pracują prawidłowo lub jeśli mięśnie, lub nerwy odpowiadające za oddychanie są osłabione przez jakąś chorobę, stosuje się respirator, aby podawać tlen przez rurkę tracheostomijną, a następnie pomóc powietrzu wydostać się na zewnątrz.
Czy tracheostomia jest niebezpieczna? Powikłania
Tracheotomia jest zabiegiem ratującym życie, zwłaszcza u pacjentów w stanie krytycznym, którzy wymagają wspomagania oddychania. Oczywiście, jak każdy zabieg chirurgiczny niesie ryzyko powikłań. Może dojść do zakażenia, krwawienia i uszkodzenia tchawicy lub struktur sąsiadujących np. przełyku. Z tego powodu zabieg musi być wykonywany w warunkach szpitalnych przez doświadczonych lekarzy, co minimalizuje ryzyko wystąpienia powikłań w trakcie jego wykonywania. Wybór odpowiedniego rozmiaru rurki, stosowanie sterylnych technik podczas zabiegu i stałe monitorowanie pacjenta po tracheostomii to podstawowe strategie minimalizujące ryzyko powikłań.
Poza tym możliwe są późniejsze powikłania, takie jak zwężenie tchawicy, infekcje, niedrożność kaniuli oraz trudności w mowie i połykaniu. Z tego powodu kluczowe znaczenie w unikaniu komplikacji ma również opieka po zabiegu. Utrzymanie higieny wokół otworu tracheostomijnego oraz samej rurki jest bardzo ważne, gdyż zapobiega tworzeniu się czopów wydzielinowych, które mogą blokować przepływ powietrza. Poza tym bardzo ważna jest regularna kontrola po zabiegu i stosowanie się pacjenta do wskazówek lekarskich.
