Regulacja nastroju i samopoczucia, snu, metabolizmu oraz korzystny wpływ na doznania seksualne to jedne z najważniejszych funkcji, jakie pełni serotonina. Co to za substancja? Jest to neuroprzekaźnik powstający w wyniku przemian tryptofanu, który bierze udział m.in. w przesyłaniu impulsów pomiędzy komórkami nerwowymi. Odgrywa również istotną rolę w procesie przekazywania informacji w układzie nerwowym, poza tym może mieć korzystny wpływ na procesy pamięciowe oraz uczenie się. Funkcji pełnionych przez hormon szczęścia jest oczywiście znacznie więcej. Z poniższego artykułu dowiesz się, co to jest serotonina, jakie są objawy niedoboru i nadmiaru serotoniny, a także, za co odpowiada serotonina.
Co to jest serotonina?
Serotonina, inaczej 5-hydroksytryptamina (w skrócie 5-HT), czasami przez niektórych błędnie określana jako seretonina, to amina biogenna powstająca w wyniku przemian tryptofanu, który jest egzogennym aminokwasem uczestniczącym w regulacji nastroju i snu, a dodatkowo wspomaga również procesy regeneracji oraz prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego i odpornościowego. Gdzie jest produkowana serotonina? Co to jest za związek? Jest ona syntetyzowana w większości w jelitach, a dodatkowo w niewielkim stopniu jest produkowana w szyszynce, podwzgórzu oraz płytkach krwi. To neuroprzekaźnik, który pełni wiele ważnych funkcji w organizmie i jednocześnie hormon tkankowy, który reguluje zachodzące w organizmie procesy. Serotonina została odkryta w 1935 roku, jednak obecną nazwę otrzymała dopiero w 1945 roku.
Serotonina – za co odpowiada?
Wiemy już, co to jest serotonina. Za co odpowiada jednak ten związek? Właściwy poziom serotoniny w organizmie człowieka reguluje wiele zachodzących w nim procesów. Ten neuroprzekaźnik odpowiada przede wszystkim za:
- Prawidłowe zasypianie i odpowiednią jakość snu.
- Dobry nastrój i samopoczucie.
- Redukcję uczucia lęku i niepokoju.
- Właściwy przebieg procesów zapamiętywania i uczenia się.
- Regulację apetytu i przebieg procesów trawienia.
- Prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi.
- Regulację temperatury ciała.
- Warunkowanie prawidłowej gęstości tkanki kostnej.
- Prawidłowy przebieg procesu krzepnięcia krwi przy urazach.
Do innych ważnych funkcji serotoniny zalicza się regulację funkcji seksualnych przez zwiększony wzrost częstotliwości seksu i intensywności doznań seksualnych. Hormon szczęścia kontroluje również wydzielanie hormonów związanych ze wzrostem – odgrywa więc bardzo ważną funkcję już w życiu płodowym, wpływając m.in. na prawidłowy wzrost i rozwój płodu. Związek ten ma również korzystny wpływ na układ moczowy oraz zwiększa wydzielanie insuliny. W przewodzie pokarmowym serotonina poprawia także motorykę jelit oraz wydzielanie jelitowe.
Jak sprawdzić poziom serotoniny w organizmie?
Do określenia poziomu serotoniny w organizmie służy badanie krwi oraz badanie moczu, które jest przeprowadzane w laboratorium. Badanie krwi polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego. Służy do tego test ELISA, w którym wykorzystuje się specyficzne przeciwciała. Określenie poziomu serotoniny w moczu znajduje zastosowanie w diagnostyce rakowiaka. Jest to nowotwór neuroendokrynny, który rozwija się głównie w przewodzie pokarmowym oraz płucach – w mniejszym stopniu nowotwór ten może się również rozwinąć w tarczycy, grasicy oraz rdzeniu nadnerczy.
W jakich produktach można znaleźć serotoninę?
Hormon serotonina jest wytwarzany w organizmie człowieka. By zadbać o jego produkcję, warto zwrócić uwagę na jakość swojej diety. Szczególnie ważna jest dieta zawierająca produkty bogate w tryptofan. Do takich produktów zalicza się przede wszystkim:
- pestki dyni,
- nasiona słonecznika i sezamu,
- ziarna soi.
W diecie nie powinno również zabraknąć orzechów, szpinaku, brokuła i kalafiora oraz jajek. Do produktów bogatych w tryptofan zalicza się też kakao, gorzką czekoladę, płatki owsiane, ryby, mięso drobiowe oraz mleko i przetwory mleczne. Wartościowym źródłem tryptofanu są również banany. W procesie syntezy serotoniny bardzo ważną rolę odgrywają także witaminy – szczególne znaczenie ma witamina B6, witamina B12 oraz witamina D. Istotny jest też kwas foliowy oraz kwasy tłuszczowe Omega-3.
Przyczyny i objawy niedoboru serotoniny
Do najczęstszych przyczyn wystąpienia niedoboru serotoniny w organizmie należy nieodpowiednia dieta, uwarunkowania genetyczne, przewlekły stres, niewielka aktywność fizyczna lub jej całkowity brak, nieodpowiednia ilość i jakość snu oraz przyjmowanie niektórych leków. Za spadek stężenia serotoniny w organizmie odpowiada prawdopodobnie również wiek – poziom serotoniny może się obniżać wraz z wiekiem. W przypadku serotoniny objawy jej niedoboru mogą obejmować wiele dolegliwości, z czym wiąże się szerokie spektrum pełnionych przez hormon szczęścia funkcji. Do najważniejszych objawów niedoboru serotoniny w organizmie zalicza się:
- pogorszenie samopoczucia,
- uczucie przewlekłego zmęczenia,
- depresję,
- problemy z zapamiętywaniem i koncentracją,
- zaburzenia apetytu,
- myśli samobójcze,
- spadek libido i obniżenie funkcji seksualnych,
- problemy ze snem.
Do innych objawów niedoboru serotoniny należą problemy z utrzymaniem równowagi oraz bóle i zawroty głowy. Z niedoborem serotoniny może się również wiązać niepokój oraz stany lękowe. Innym objawem niedoboru serotoniny w organizmie jest zwiększona ochota na słodycze i produkty, które są bogate w węglowodany.
Nadmiar serotoniny – przyczyny i objawy
Dla organizmu niekorzystny jest zarówno niedobór, jak i nadmiar serotoniny. Do najczęstszych przyczyn zbyt wysokiego poziomu serotoniny w organizmie zalicza się długotrwałe i nieprawidłowe stosowanie leków przeciw depresji oraz łączenie ich z niektórymi substancjami, co może doprowadzić do zespołu serotoninowego, często również nazywanego zespołem serotoninergicznym. Zespół serotoninowy może się objawiać:
- drżeniem i skurczami mięśni,
- bólem głowy,
- zaburzeniami równowagi,
- wzrostem ciśnienia tętniczego krwi,
- nadmierną potliwością,
- niepokojem,
- splątaniem,
- dezorientacją.
Do innych objawów zespołu serotoninowego zalicza się nudności oraz wymioty. Nadmiar serotoniny w organizmie może się również objawiać nadmiernym pobudzeniem psychoruchowym oraz halucynacjami. W niektórych przypadkach mogą się pojawić zaburzenia rytmu serca, które mogą się okazać niebezpieczne dla zdrowia. Do innych objawów zespołu serotoninowego zalicza się rozszerzenie źrenic, co jest związane z nadmiernym pobudzeniem układu współczulnego. Z wysokim poziomem serotoniny może się również wiązać gorączka przekraczająca 38 stopni Celsjusza, poza tym mogą się też pojawiać omdlenia oraz padaczka.
Hormon szczęścia – jak zwiększyć jego poziom w organizmie?
Do naturalnych metod mających na celu podniesienie poziomu serotoniny w organizmie zalicza się m.in. fototerapię, czyli zwiększenie ekspozycji na światło słoneczne do przynajmniej 15 minut w ciągu dnia, co ma na celu zwiększenie poziomu niezbędnej do produkcji serotoniny witaminy D. Do innych czynników zwiększających stężenie serotoniny zalicza się systematyczne wykonywanie ćwiczeń fizycznych przez przynajmniej pół godziny dziennie. Szczególnie jest wskazane pływanie, jazda na rowerze, dłuższy spacer oraz bieganie.
Bardzo ważna jest również modyfikacja codziennej diety, która powinna być bogata w produkty zawierające tryptofan, o czym wspomnieliśmy wcześniej. Znaczenie ma również odpowiednia długość snu (przynajmniej 6–8 godzin) oraz jakość snu, a także zwiększenie ilości czasu poświęcanego na odpoczynek i relaks. By serotonina była na odpowiednim poziomie, warto też postawić na masaż ciała, który pomoże uwolnić ten związek przez stymulację układu nerwowego. Co ciekawe, poziom serotoniny w organizmie może również zwiększyć bliskość z partnerem/partnerką oraz bliskie relacje z innymi ludźmi, ponieważ śmiech w gronie najbliższych dodatkowo „zwiększa” produkcję serotoniny.
Leki podwyższające poziom serotoniny
Jak już doskonale wiemy, by na co dzień organizm prawidłowo funkcjonował serotonima jest bardzo ważna i potrzebna. Serotonina (tabletki) zawierające tę substancję w „gotowej postaci” jednak nie istnieją. W podniesieniu poziomu serotoniny mogą też pomóc np. zioła takie jak dziurawiec zwyczajny, gałka muszkatołowa, żeń-szeń czy poganek rutowaty.
Oprócz wymienionych wcześniej metod na podniesienie poziomu serotoniny może również pomóc farmakologia. Najczęściej stosowane leki podwyższające poziom serotoniny to przede wszystkim antydepresanty, do których należą:
- selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) – ich działanie opiera się na hamowaniu ponownego wychwytu serotoniny przez neurony,
- inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI) – ich działanie polega na hamowaniu reabsorpcji serotoniny i noradrenaliny w neuronach,
- modulatory serotoniny – jest to grupa leków stosowanych w leczeniu depresji oraz zaburzeń lękowych,
- inhibitory monoaminooksydazy – ich działanie polega na hamowaniu aktywności enzymu monoaminooksydazy (MAO),
- inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny – działanie tej grupy leków wiąże się z blokowaniem wychwytu zwrotnego noradrenaliny, co zwiększa jego stężenie w przestrzeni synaptycznej.
