Orteza jest wyrobem medycznym ortopedycznym stosowanym u pacjentów pourazowych oraz po przebytych chorobach lub operacjach. Jej zadaniem jest stabilizacja stawu lub grup mięśni, a także odciążenie stawu oraz utrzymywanie go w odpowiedniej pozycji, co jest ważne dla prawidłowego przebiegu leczenia i regeneracji.
Ortezy znajdują szerokie zastosowanie u pacjentów z różnymi potrzebami. Na rynku jest dostępnych wiele rodzajów ortez, w tym te na nadgarstek, staw kolanowy, kręgosłup czy bark, a także sporo innych. Dostępne ortezy różnią się także wymiarami oraz materiałem wykonania. Dobór odpowiedniej do potrzeb pacjenta ortezy jest nie mniej istotny niż prawidłowe jej używanie. Komu jest rekomendowane noszenie ortezy i dlaczego? Odpowiedzi na te pytania zebraliśmy w naszym artykule, gdzie nie tylko tłumaczymy, co to jest orteza i jak wygląda orteza, ale też wymieniamy zalety jej noszenia oraz podpowiadamy, jak prawidłowo używać z ortezy i jak chodzić o kulach z ortezą.
Co to jest orteza?
Gdy dojdzie do urazu, ważne jest właściwe unieruchomienie danej części ciała oraz jej stabilizacja, by tkanki mogły się w prawidłowy sposób zregenerować. Z unieruchomieniem wybranych partii ciała najbardziej wielu osobom kojarzy się gips, jednak nie w każdym przypadku jest on niezbędny. Nowoczesny sprzęt ortopedyczny pozwala niejednokrotnie uniknąć gipsu. W przypadku poważnych kontuzji zastosowanie znajduje przykładowo orteza. Co to jest i po co się ją stosuje? Orteza jest wyrobem medycznym o specjalnej budowie, którego używa się w celu całkowitego lub częściowego unieruchomienia kontuzjowanej partii/części ciała.
Jest wiele funkcji, które pełni dobrze dobrana orteza. Co to za funkcje? Przede wszystkim rolą ortezy jest zabezpieczenie i usztywnienie stawu. Orteza może również odciążać staw po urazie, do czasu, aż będzie on wystarczająco stabilny. Stosuje się je u pacjentów po kontuzjach, ale nie tylko. Znajdują zastosowanie również u pacjentów po zabiegach operacyjnych, ułatwiając im powrót do formy. Ponadto ortezy wykorzystuje się niekiedy u pacjentów zmagających się z chorobami neurologicznymi lub reumatycznymi, a nawet u pacjentów mających wady wrodzone.
Dla kogo orteza? Kiedy zakłada się ortezę?
W przypadku kontuzji i urazów, a niekiedy też niektórych chorób i stanów pooperacyjnych pacjentom może być zalecona orteza. Co to jest, zostało już opisane w naszym artykule, jednak warto dodać również, w jakich konkretnie przypadkach zakłada się ortezę i kiedy się ją zakłada. Jednak zanim do tego przejdziemy, dobrze jeszcze wspomnieć, jak wygląda orteza. Należy wiedzieć, że ortezy mogą mieć różny wygląd, zależnie od części ciała, którą mają stabilizować czy pełnionej funkcji. Inaczej będzie wyglądać orteza na nadgarstek, a inaczej orteza stawu skokowego czy orteza stawu biodrowego. Zastosowanie poszczególnych rodzajów ortez może wymagać mniej lub bardziej skomplikowanej budowy. Najprostsze modele ortez przypominają nieco sztywne opaski dobrze okalające wybraną partię ciała (np. orteza na nadgarstek). Bardziej zaawansowane modele łączą wiele materiałów i mogą mieć skomplikowaną konstrukcję.
Jak już wcześniej wspomnieliśmy, w wielu przypadkach ortezę stosuje się zamiast gipsu, bo jest lżejsza i wygodniejsza dla pacjenta, zapewniając mu jednocześnie zgodne z oczekiwaniami efekty terapeutyczne. Zależnie od potrzeb i stanu pacjenta, ortezy stosuje się jako samodzielny element terapii lub w połączeniu z rehabilitacją, by pacjent mógł osiągnąć jak najlepsze efekty i jak najszybciej powrócił do zdrowia oraz wcześniejszej aktywności. Znajdują zastosowanie nie tylko w przypadku urazów i kontuzji czy pacjentów pooperacyjnych, ale też w przypadku pacjentów ze zwyrodnieniem stawów czy chorobą wrodzoną jak np. porażenie dziecięce, poza tym są stosowane w przypadku niedowładu lub paraliżu (np. związanego z przebytym urazem).
Rodzaje ortez i ich zastosowanie
Na rynku są dostępne różne rodzaje ortez, więc każdy pacjent powinien dobrać odpowiednio dopasowaną do swoich potrzeb. Podziału produktów dostępnych w sprzedaży można dokonać, biorąc pod uwagę to, jak ma być wykorzystana orteza. Co to za podział? Biorąc pod uwagę przeznaczenie ortez, można wymienić m.in.:
- ortezy nadgarstka,
- ortezy barku,
- ortezy stawu łokciowego,
- ortezy kręgosłupa,
- ortezy stawu skokowego,
- ortezy stawu kolanowego,
- ortezy stawu biodrowego.
Wymieniając rodzaje ortez, podziału można dokonać również, uwzględniając materiał, z jakiego jest wykonana i nie chodzi tu o to, jak wygląda orteza, a raczej o to, w jakich przypadkach można z niej korzystać. Na tej podstawie można wymienić:
- ortezy miękkie,
- ortezy półsztywne,
- ortezy sztywne.
Ortezy można podzielić również, uwzględniając pełnioną przez nie funkcję. Na tej podstawie wyróżniamy:
- ortezy kompensacyjne,
- ortezy kompresyjne,
- ortezy korekcyjne,
- ortezy stabilizujące.
Orteza a stabilizator – różnice i podobieństwa
Zdarza się, że pojęcia takie jak orteza i stabilizator pacjenci stosują zamiennie. Jednak należy wiedzieć, że są to produkty różniące się budową i zastosowaniem. Orteza jest typem stabilizatora, ale wyspecjalizowanym, który jest w stanie z powodzeniem zastąpić opatrunek gipsowy. Dobrym przykładem jest orteza stawu biodrowego, zastosowanie której obejmuje nie tylko redukcję zakresu ruchu w stawie, ale i ochronę przed przeciążeniami mięśni i stawów oraz kolejnymi urazami.
Zwykły stabilizator służy do zabezpieczenia stawu u pacjentów kontuzjowanych – wykorzystuje się go przy mniejszych urazach, kiedy staw powinien być zabezpieczony, jednak pacjent musi jednocześnie zachować swobodę ruchu. Stabilizator ma znacznie delikatniejszą konstrukcję i można go stosować przy normalnej aktywności, w tym nawet przy uprawianiu sportów. Ogranicza ruchy wywołujące dolegliwości bólowe, umożliwiając jednocześnie aktywizowanie stawu w zakresie innych ruchów. Chroni też stawy przed przeciążeniami i skręceniami. Orteza jest natomiast produktem, który stosuje się w przypadku poważniejszych urazów, często w zamian gipsu. Znajduje zastosowanie między innymi w przypadku złamań kości czy poważnych skręceń, gdy niezbędna jest stabilizacja oraz unieruchomienie uszkodzonej partii ciała. Dobrym przykładem jest orteza na kolano po operacji lub orteza po operacji ścięgna Achillesa zapewniająca dobrą stabilizację leczonym operacyjnie partiom ciała.
Orteza czy gips?
W wielu przypadkach sztywne ortezy z powodzeniem zastępują u pacjentów gips. Biorąc pod uwagę, co to jest orteza oraz jak jest wykonana, można wręcz powiedzieć, że w wielu przypadkach orteza sprawdza się znacznie lepiej od gipsu. Przede wszystkim jest od niego lżejsza oraz bardziej od niego elastyczna, o czym wspomnieliśmy już wcześniej. Wpływa to na komfort pacjenta, a przy tym ułatwia mu dbanie o higienę oraz ewentualną rehabilitację. Orteza jest też bardziej przewiewna i wygodniejsza przy codziennej aktywności. W przypadku rozległych, poważnych złamań sama orteza może jednak nie wystarczyć – wówczas lepszym wyborem może okazać się gips.
Jak prawidłowo dobrać ortezę?
Wybierając ortezę, należy zwrócić uwagę na wiele aspektów, w tym na materiał, z jakiego jest wykonana, przeznaczenie oraz właściwy rozmiar. Omawiając, co to orteza, wspomnieliśmy, że jest to produkt mający stabilizować staw. Aby mógł spełniać wspomnianą funkcję prawidłowo, musi być dobrze dopasowany do ciała. Orteza nie może być zbyt luźna, bo nie będzie zapewniać właściwej stabilizacji kontuzjowanej części ciała. Nie może być jednocześnie zbyt uciskająca, bo mogłaby się wówczas przyczynić do zaburzeń krążenia. Ważną kwestią jest również dopasowanie ortezy do specyfiki kontuzji lub stanu pooperacyjnego. Aby mieć pewność, że wybierzemy odpowiedni dla siebie wyrób medyczny, najlepiej skonsultować się z lekarzem lub fizjoterapeutą.
Co daje noszenie ortezy?
Biorąc pod uwagę, co to orteza oraz kiedy i w jakim celu jest stosowana, zalety jej używaniałatwo zobaczyć. Przede wszystkim orteza:
- jest znacznie lżejsza od gipsu, co jest dla pacjenta bardziej komfortowe na co dzień, przy normalnej aktywności,
- redukuje dolegliwości bólowe kontuzjowanej części ciała,
- zapewnia bardzo dobrą wentylację, przez co skóra nie poci się tak bardzo jak w gipsie,
- może być ściągana (za zgodą lekarza), dzięki czemu pacjentowi łatwiej dbać o higienę,
- jest dobrze dopasowana do ciała, przez co jest wygodna w codziennym użytkowaniu,
- nie przyczynia się do powstania bolesnych otarć czy odparzeń skóry,
- zapewnia kontuzjowanej części ciała odpowiednią stabilizację, wspierając proces leczenia,
- zapewnia swobodny przepływ krwi i limfy, dzięki czemu chroni przed powstawaniem obrzęków,
- umożliwia wykonywanie ćwiczeń rehabilitacyjnych, dzięki czemu ułatwia pacjentowi szybszy powrót do sprawności.
Jak nosić ortezę?
Aby orteza mogła “działać” prawidłowo, należy jej właściwie używać. Przykładowo orteza na kolano po operacji czy orteza po operacji ścięgna Achillesa muszą być prawidłowo założone, aby zapewniać odpowiednią stabilność stawu i umożliwić mu regenerację we właściwej pozycji. Prawidłowo założona orteza nie będzie się przemieszczać w czasie ruchu i będzie stabilnie trzymać się zabezpieczanej przez siebie części ciała.
Oczywiście z ortezą należy poruszać się ostrożnie, przestrzegając zaleceń lekarza. Zwykle po poważnych urazach lub operacjach kończyn dolnych zaleca się m.in. chodzenie o kulach. Jest to o tyle ważne, że umożliwia odbarczenie kończyny, która potrzebuje czasu, by wrócić do pełni zdrowia/sprawności. Instruktaż, jak chodzić o kulach z ortezą, można znaleźć w sieci, ale najlepiej będzie, jeśli pacjent skonsultuje się indywidualnie z fizjoterapeutą, który wskaże mu prawidłowy sposób poruszania się o kuli w danym przypadku. Specjalista jednocześnie podpowie pacjentowi, jak długo powinien nosić ortezę oraz w jaki sposób powinien o siebie dbać, by jak najszybciej wrócić do pełnej sprawności.
Wiele osób zastanawia się też, czy ortezę można ściągać na noc i czy w ortezie się śpi. W tym miejscu należy zaznaczyć, że to również zależy od rodzaju noszonej przez pacjenta ortezy oraz stabilizowanej części ciała. W niektórych jednostkach chorobowych nie zaleca się ściągania ortezy, również w nocy. Jednak wielu pacjentom rekomenduje się ściąganie ortezy na noc, chociażby po to, by mięśnie się za bardzo nie osłabiły. Podobnie wygląda kwestia z kąpielą. Czy z ortezą można się kąpać? Jeśli pacjent nie ma przeciwwskazań do zdejmowania ortezy, zwykle na czas czynności higieniczno-pielęgnacyjnych, może ją ściągnąć (o ile lekarz wcześniej na to pozwoli), chociaż w niektórych przypadkach, jak wcześniej wspomnieliśmy, zdejmowanie ortezy nie jest wskazane. Jeśli pacjent może ściągać ortezę (na noc lub do kąpieli), powinien opanować jej umiejętne ponowne zakładanie – jak wcześniej wspomniano – od prawidłowości założenia ortezy zależy, czy będzie odpowiednio spełniać swoją funkcję.
