Oparzenie chemiczne spowodowane kontaktem z drażniącymi lub żrącymi substancjami chemicznymi jest niebezpieczne dla zdrowia, ponieważ prowadzi do uszkodzeń tkanek. Jeśli do niego dojdzie, należy się jak najszybciej skontaktować z lekarzem lub wezwać ratowników medycznych, ponieważ w skrajnych przypadkach takie poparzenie może prowadzić nawet do śmierci. Z tego artykułu dowiesz się, jakie są najczęstsze przyczyny i objawy oparzeń chemicznych oraz jak powinna wyglądać pierwsza pomoc po ich wystąpieniu. Podpowiadamy również, jaką maść na oparzenia chemiczne wybrać, by zminimalizować niepożądane objawy. Zachęcamy do zapoznania się z całym tekstem!
Oparzenia chemiczne – definicja, przyczyny i objawy
W niektórych okolicznościach wystarczy chwila nieuwagi, by doszło do tzw. oparzenia chemicznego. Może się to wydarzyć zarówno w domu, jak i zakładzie pracy czy w wielu innych sytuacjach. Oparzenie chemiczne to obrażenie skóry lub błon śluzowych, do którego dochodzi w wyniku kontaktu z chemicznymi substancjami żrącymi, lub zatrucie i uszkodzenie dróg oddechowych spowodowane kontaktem z toksycznymi oparami – np. w zakładach przemysłowych. Podobnie jak w przypadku oparzeń termicznych wyróżnia się oparzenia chemiczne I, II, III i IV stopnia.
Jeśli chodzi o poparzenie chemiczne, do najczęstszych przyczyn zalicza się kontakt z:
- kwasami – szczególnie niebezpieczny dla człowieka jest kontakt z kwasem solnym, siarkowym lub azotowym;
- zasadami – zwłaszcza z amoniakiem oraz wodorotlenkiem sodu;
- solami metali ciężkich, do których zaliczają się m.in. sole rtęci;
- domowymi środkami chemicznymi, takimi jak preparaty do udrażniania rur i czyszczenia łazienek oraz środki do prania (np. poparzenie Kretem).
Do najczęstszych objawów oparzenia chemicznego zaliczają się zaczerwienienie i obrzęk, które pojawiają się w miejscu kontaktu z substancją chemiczną. Z poparzeniem chemicznym zazwyczaj wiąże się również silny ból. Poza tym mogą się pojawiać takie objawy jak nudności, wymioty, zawroty głowy czy zmiany w kolorze skóry. W niektórych przypadkach może również dojść do uszkodzenia i całkowitego obumarcia tkanek (martwica tkanek). Oparzenia chemiczne mogą też powodować problemy z oddychaniem. W przypadku kontaktu z toksycznymi oparami u pacjenta mogą wystąpić kaszel, duszności oraz obrzęk płuc.
Oparzenia chemiczne – pierwsza pomoc
Właściwe udzielenie pierwszej pomocy jest niezwykle ważne, gdy wystąpią oparzenia chemiczne. Pierwsza pomoc polega w ich przypadku na wezwaniu pogotowia ratunkowego. Do czasu przyjazdu karetki należy jak najszybciej (z zachowaniem zasad bezpieczeństwa) usunąć ze skóry lub błon śluzowych środek chemiczny, który doprowadził do oparzenia. Następnie uszkodzone miejsce należy przemywać letnią wodą przez około 20–30 minut. Powstałą ranę trzeba następnie zabezpieczyć suchym, jałowym opatrunkiem w celu zapewnienia jej ochrony przed zanieczyszczeniami. Jeśli na dotkniętym oparzeniem obszarze ciała znajduje się biżuteria, należy ją usunąć w celu wyeliminowania ucisku w miejscu wystąpienia oparzenia chemicznego. Jeśli w wyniku oparzenia chemicznego na skórze pojawiły się pęcherze, należy je pozostawić – przebicie pęcherza może dodatkowo zwiększyć ryzyko rozwoju infekcji.
Dalsze leczenie powinno się odbywać w warunkach szpitalnych. Odpowiednie metody postępowania z oparzeniem chemicznym dobiera tu lekarz, uwzględniając m.in. stopień nasilenia obrażeń i rodzaj czynnika, który doprowadził do uszkodzenia.
Jaką maść na oparzenia chemiczne wybrać?
Jeśli doszło do oparzenia chemicznego I lub II stopnia, pomocna może być maść na oparzenia chemiczne, o ile zaleci ją lekarz. Powinna zawierać składniki o właściwościach łagodzących, nawilżających i wspomagających proces regeneracji skóry. Zaliczają się do nich przede wszystkim:
- alantoina – substancja o właściwościach łagodzących i nawilżających, która wspomaga proces regeneracji skóry;
- pantenol, czyli substancja działająca nawilżająco, regenerująco oraz łagodząco, a także wspierająca proces gojenia;
- witamina A – ma właściwości regenerujące i przeciwzapalne; jest kluczowa w procesie odbudowy tkanek i tworzenia nowych komórek skóry;
- jony srebra o właściwościach antybakteryjnych, zapobiegające infekcjom;
- tlenek cynku, wspomagający gojenie się ran i działający przeciwzapalnie;
- kwas hialuronowy – substancja o właściwościach nawilżających, która wspomaga proces leczenia ran.
Do pożądanych składników maści na oparzenia chemiczne zalicza się także masło shea o właściwościach nawilżających i natłuszczających. Wymienione powyżej składniki można znaleźć zarówno w maściach, jak i niektórych kremach oraz żelach. Produkty na oparzenia chemiczne powinny być stosowane wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
Oparzenia chemiczne – czym ograniczać ich skutki?
W zależności od symptomów towarzyszących danemu oparzeniu chemicznemu leczenie objawowe również może być pomocne. Np. zastosowanie środków przeciwbólowych może przynieść ulgę w przypadku utrzymującego się bólu. Przy oparzeniach chemicznych bardzo ważne jest również monitorowanie miejsca, w którym doszło do oparzenia, pod kątem wystąpienia objawów wskazujących na rozwój zakażenia.
Jak leczyć oparzenie ciekłym azotem?
W medycynie coraz częściej wykorzystuje się ciekły azot. Znajduje zastosowanie przede wszystkim w krioterapii (leczeniu niską temperaturą). Wykorzystuje się go również do chłodzenia wykorzystywanych podczas operacji narzędzi chirurgicznych oraz w terapii chorób skóry.
Przy pracy z ciekłym azotem należy zachować szczególną ostrożność – w przeciwnym razie może być niebezpieczny. Co zatem zrobić, jeśli dojdzie do jego kontaktu ze skórą? Jak leczyć oparzenie ciekłym azotem? Choć ciekły azot nie jest toksyczny dla człowieka, powoduje bardzo bolesne oparzenia i odmrożenia, wymagające pilnej pomocy medycznej. Jeśli do nich dojdzie, jak najszybciej zadbaj o swoje bezpieczeństwo, oddalając się od źródła ciekłego azotu i usuwając z ciała skażoną odzież. Zabezpiecz ranę i jak najszybciej udaj się po pomoc lekarską.
Oparzenia cementem – leczenie
Jednym z rodzajów oparzeń są te spowodowane kontaktem skóry z cementem. Ten rodzaj oparzenia może się okazać szczególnie niebezpieczny – zwłaszcza jeśli był to mokry cement. Jest to bowiem substancja silnie alkaliczna, która w kontakcie ze skórą może wywołać zapalenie oraz oparzenia. Przy dłuższym kontakcie z mokrym cementem może dojść do głębokiego oparzenia, a nawet owrzodzenia.
Jeśli doszło do oparzenia cementem, leczenie okaże się niezbędne. Przed jego rozpoczęciem należy usunąć cement ze skóry, do czego są potrzebne sucha ściereczka lub suchy ręcznik. Pierwszym krokiem jest dokładne płukanie wodą miejsca, w którym doszło do oparzenia – przez co najmniej 20 minut. Następnie oparzenie należy zabezpieczyć suchym i jałowym opatrunkiem. Przy rozległych oparzeniach konieczne jest jak najszybsze wezwanie pogotowia ratunkowego. W skrajnych przypadkach może się okazać, że konieczne jest leczenie operacyjne.
Udzielając pierwszej pomocy osobom oparzonym cementem, należy pamiętać o kilku ważnych zasadach. Przede wszystkim nie zaleca się usuwania cementu ze skóry na mokro, poza tym w miejscu oparzenia nie powinno się stosować żadnych kremów. Do opłukania miejsca oparzenia nie należy też używać wody z mydłem ani alkoholu (a zwłaszcza spirytusu), ponieważ takie działania mogą prowadzić do podrażnienia tkanek.
