Z raną mamy do czynienia, kiedy dojdzie do przerwania ciągłości tkanek lub do ich uszkodzenia w wyniku urazu mechanicznego, termicznego albo chemicznego. Każda rana wymaga odpowiedniego oczyszczenia i dezynfekcji oraz założenia opatrunku. Ma to na celu zapobieganie zakażeniom, które mogłyby prowadzić m.in. do rozwoju tężca, zgorzeli gazowej czy sepsy (posocznicy). Jak oczyścić ranę z brudu? O czym należy pamiętać podczas oczyszczania i odkażania ran? Czy solą fizjologiczną można przemywać rany? Po więcej informacji na temat sposobów oczyszczenia i odkażania zapraszamy do dalszej części artykułu!
Przyczyny powstawania ran
Rana to przerwanie ciągłości tkanek lub ich uszkodzenie, do którego może dojść pod wpływem oddziaływania czynnika zewnętrznego. Takim czynnikiem może być:
- uraz mechaniczny, czyli przerwanie ciągłości tkanki – może doprowadzić do skaleczenia, powstania rany ciętej, kłutej, miażdżonej, szarpanej, kąsanej czy postrzałowej;
- uraz termiczny, czyli oparzenie lub odmrożenie – może spowodować uszkodzenie tkanek; w tej kategorii wyróżnia się urazy powierzchniowe, pośrednie i głębokie;
- uraz chemiczny, często nazywany oparzeniem chemicznym – to uszkodzenie skóry powstaje w wyniku kontaktu ze żrącą substancją chemiczną.
W przypadku powstania rany bardzo ważne jest jej jak najszybsze oczyszczenie, a następnie dezynfekcja, która ma na celu zapobieganie zakażeniu. Ważna jest jednak również dalsza prawidłowa pielęgnacja rany.
Oczyszczanie i odkażanie ran – czym się różnią?
Każda powstała rana, bez względu na przyczynę, wymaga oczyszczenia i odkażenia. Choć pojęcia te są często używane zamiennie, należy wiedzieć, że to dwa odrębne procesy. Oczyszczanie rany wiąże się z usuwaniem z niej zanieczyszczeń, podczas gdy odkażanie polega na eliminowaniu drobnoustrojów chorobotwórczych, które mogą się przyczyniać do powstawania infekcji. Rozwijająca się infekcja może doprowadzić do sepsy, która bywa przyczyną niewydolności wielu narządów. Sepsa może też powodować uszkodzenia tkanek, zaburzenia krążenia, a w niektórych przypadkach prowadzi nawet do śmierci.
Na czym polega oczyszczanie rany?
Jednym z najważniejszych działań tuż po powstaniu rany jest jej dokładne oczyszczenie. Na czym polega oczyszczenie rany? Celem tej czynności jest usunięcie z uszkodzonego miejsca wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń. Mogą to być m.in. piasek, ziemia, fragmenty szkła lub plastiku czy pozostałości martwych tkanek. Takie (i jakiekolwiek inne) ciała obce pozostawione w ranie mogą znacząco utrudnić regenerację, a także prowadzić do rozwoju infekcji. Prawidłowo oczyszczona rana goi się szybciej i skuteczniej.
Opracowanie chirurgiczne rany
W przypadku niewielkich ran oczyszczanie można przeprowadzić samodzielnie w domu lub na miejscu zranienia, jeśli ma się przy sobie odpowiednie preparaty. Głębokie rany wymagają jednak wizyty u lekarza, który zastosuje odpowiednie metody, np. oczyszczanie enzymatyczne, polegające na usunięciu martwiczej tkanki z rany przy pomocy enzymów, czy chirurgiczne opracowanie rany. Jest to zabieg z użyciem narzędzi chirurgicznych, podczas którego lekarz dokładnie oczyszcza ranę, co pozwala zapobiegać rozwojowi infekcji i wspomaga proces gojenia.
Opracowanie chirurgiczne rany może się też wiązać z usuwaniem nadmiernego wysięku, do czego stosuje się drenaż. Ta metoda polega również na odświeżaniu brzegów rany, co dodatkowo wspomaga proces jej gojenia. W niektórych sytuacjach konieczna może się okazać krioterapia, której celami są niwelowanie bólu i łagodzenie stanu zapalnego.
Czy solą fizjologiczną można oczyszczać rany?
Tak, solą fizjologiczną można przemywać rany. Sól fizjologiczna to izotoniczny rozwór 0,9% chlorku sodu, bezpieczny dla skóry i niepowodujący jej podrażnień. Sól fizjologiczna na ranę pomoże oczyścić ją z ciał obcych i częściowo także z drobnoustrojów chorobotwórczych. Wspomaga też proces gojenia się rany i ogranicza tworzenie się strupów poprzez utrzymanie odpowiedniego poziomu wilgotności rany.
Przed przystąpieniem do oczyszczania rany należy dokładnie umyć ręce, najlepiej ciepłą wodą z mydłem. Następnie można zwilżyć ranę solą fizjologiczną w celu usunięcia znajdujących się na niej zanieczyszczeń. Po przemyciu rany i jej dezynfekcji, o której będzie mowa w dalszej części artykułu, na ranę należy założyć opatrunek, który pomoże zapobiec jej zakażeniu.
Jak oczyścić ranę z brudu? Płukanie
Jednym ze sposobów oczyszczania jest płukanie rany, czyli irygacja. To niezbędna czynność jeszcze przed założeniem opatrunku. Polega na dokładnym oczyszczeniu rany przy pomocy płynu, który ma na celu usunięcie z niej zanieczyszczeń oraz różnego rodzaju pozostałości. Płukanie zapobiega rozwojowi infekcji i wspomaga proces gojenia się ran. Czynność ta ma również na celu poprawę komfortu zranionej osoby, złagodzenie dyskomfortu i bólu związanego z uszkodzeniem tkanek.
Płukanie rany – na co zwrócić uwagę?
Przed rozpoczęciem płukania rany należy dokładnie umyć ręce oraz przygotować roztwór do irygacji. W tej roli bardzo dobrze sprawdza się wspomniana już sól fizjologiczna na ranę. Poza tym można się zaopatrzyć w dostępne w aptece preparaty do oczyszczania ran. Należy też przygotować jałowe gaziki, które minimalizują ryzyko infekcji, zapewniając ranie ochronę przed zanieczyszczeniami oraz przyspieszając proces gojenia. Następnie należy delikatnie przepłukać ranę solą fizjologiczną lub preparatem z apteki, kierując strumień cieczy od środka rany ku jej brzegom.
Do oczyszczania ran nie należy stosować spirytusu ani jodyny, ponieważ te substancje mogą prowadzić do dalszego uszkodzenia tkanek oraz wpływać niekorzystnie na proces gojenia. W przypadku poważnych ran płukanie powinien przeprowadzić lekarz.
Czym odkazić ranę?
Odkażanie ran, czyli ich dezynfekcja, to czynność mająca na celu eliminację drobnoustrojów z rany i zapobieganie rozwojowi infekcji. Odkażanie jest też niezbędne do stworzenia środowiska sprzyjającego prawidłowemu gojeniu. Poza tym ogranicza ryzyko wystąpienia powikłań, do których zaliczają się m.in. ropień i zgorzel gazowa.
Czym odkazić ranę? Wybór środka do dezynfekcji powinien być uzależniony od rodzaju rany oraz jej głębokości. Należy również zwrócić uwagę na ewentualne przeciwwskazania do stosowania konkretnych produktów. Do odkażania ran poleca się przede wszystkim preparaty na bazie oktenidyny. To substancja antyseptyczna o właściwościach przeciwbakteryjnych, przeciwwirusowych i przeciwgrzybiczych. Jej działanie wspiera proces gojenia poprzez stymulację produkcji cytokin, regulujących procesy angiogenezy, i immunomodulatorów, wspierających regenerację uszkodzonych tkanek. Oktenidyna jest przy tym substancją bezpieczną, ponieważ nie ulega wchłanianiu ogólnoustrojowemu. W aptece można znaleźć roztwory, żele oraz aerozole z oktenidyną.
Oprócz oktenidyny do odkażania ran stosuje się preparaty zawierające chlorheksydynę oraz wodne roztwory jodopowidonu i podchlorynów. W składach preparatów antyseptycznych często można też znaleźć kwas borny oraz fiolet gencjanowy, który jest mieszaniną fioletu krystalicznego i fioletu metylowego. Do odkażania ran nie stosuje się natomiast alkoholu ani spirytusu salicylowego, ponieważ substancje te mogą uszkadzać tkanki, co opóźnia proces gojenia.
W jaki sposób zdezynfekować ranę?
Właściwe odkażenie rany wspomaga proces jej gojenia, a poza tym zapobiega zakażeniom. Przed przystąpieniem do dezynfekcji zawsze należy dokładnie umyć ręce. Kolejnym krokiem jest dokładne oczyszczanie rany, opisane we wcześniejszych akapitach. Następnie należy wybrać odpowiedni środek antyseptyczny oraz nanieść go na ranę, pozostawiając go na niej przez czas wskazany przez producenta w ulotce – antyseptykami przemywa się zarówno samą ranę, jak i jej okolice. Po odkażaniu na ranę należy założyć sterylny opatrunek, który zapewni jej ochronę przed kontaktem ze środowiskiem zewnętrznym, a więc przed zakażeniem. Opatrunek wspiera jednocześnie proces gojenia. Powinien być jednak regularnie zmieniany, ponieważ tylko w ten sposób pomoże stworzyć warunki niezbędne do prawidłowego gojenia się rany. Jeżeli w trakcie zmiany opatrunku zaobserwujemy, że rana wygląda podejrzanie (np. nasilił się stan zapalny czy pojawiła się ropa), należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.
