Mastektomia to zabieg polegający na usunięciu piersi. Może on dotyczyć zarówno jednej piersi, jak i obu jednocześnie. Mastektomia jest wykonywana przy różnych wskazaniach, przy czym podstawowym z nich jest zdiagnozowany rak piersi. Jest to metoda inwazyjna, jednak dla wielu osób to jedyna szansa na zachowanie zdrowia, a nawet życia, dlatego jeśli jest ku temu wskazanie, warto omówić z lekarzem ewentualną konieczność przeprowadzenia tego zabiegu.
Mastektomię najczęściej wykonuje się u kobiet, jednak nie jest to zabieg dedykowany wyłącznie tej płci. Zdarza się, że wykonywana jest również mastektomia u mężczyzn, w tym w przypadku ginekomastii. Można wyróżnić kilka rodzajów mastektomii, w tym mastektomię całkowitą radykalną, zmodyfikowaną radykalną, częściową czy oszczędzającą pierś. Każda z tych procedur ma wady i zalety. Co jeszcze warto wiedzieć o mastektomii i jej przebiegu? Czy po mastektomii konieczna jest chemia? Jak długo trwa rekonwalescencja po mastektomii i jak długo można żyć po mastektomii? Na te pytania oraz wiele innych odpowiemy w poniższym artykule.
Co to jest mastektomia? Jakie są rodzaje mastektomii?
Jednym z terminów wywołujących ciarki u niejednej kobiety niewątpliwie jest mastektomia, która – choć należy do zabiegów ratujących życie – ma duże konsekwencje fizyczne i psychiczne. Co to jest mastektomia i kiedy się ją wykonuje? Mastektomia jest terminem medycznym, który określa chirurgiczne usunięcie piersi (jednej lub obu). Zabieg wykonuje się leczniczo w przypadku zdiagnozowanego nowotworu, a czasem również profilaktycznie u pacjentek z grupy wysokiego ryzyka.
Można wyróżnić różne rodzaje mastektomii.
- Mastektomia prosta (mastektomia totalna) – zabieg polegający na usunięciu całej piersi. W czasie operacji usuwana jest cała tkanka gruczołu piersiowego, a wraz z nią również skóra pokrywająca ten gruczoł, brodawka i otoczka sutkowa oraz powięź mięśnia piersiowego większego. Mastektomię prostą wykonuje się najczęściej w przypadku raka przewodowego in situ oraz raka inwazyjnego bez przerzutów.
- Mastektomia radykalna (mastektomia metodą Halsteda) – najbardziej inwazyjny zabieg, w czasie którego usuwa się nie tylko tkanki zajęte przez nowotwór, ale i okoliczne struktury. W czasie operacji całkowicie wycina się zatem nie tylko gruczoł piersiowy, pokrywającą go skórę, brodawkę i otoczkę sutkową, ale też węzły chłonne pachowe i mięśnie piersiowe – większy i mniejszy.
- Mastektomia radykalna zmodyfikowana – to procedura mniej inwazyjna od mastektomii radykalnej. Polega na usunięciu gruczołu piersiowego, pokrywającej go skóry, brodawki i otoczki sutkowej, a przy tym niektórych węzłów chłonnych pachowych po tej samej stronie. W czasie zabiegu nie jest natomiast usuwany mięsień piersiowy większy i mniejszy.
- Mastektomia pojedyncza – zabieg związany z usunięciem jednej piersi, gdy tylko w niej zdiagnozowano nowotwór.
- Mastektomia podwójna (bilateralna) – to zabieg polegający na usunięciu obu piersi. Często wykonuje się go profilaktycznie, np. u nosicielek mutacji BRCA1 lub BRCA2. Ten rodzaj mastektomii wykonuje się również w przypadku zmian nowotworowych, które występują w obu piersiach.
- Mastektomia paliatywna – rodzaj mastektomii wykonywanej u pacjentek z zaawansowanym rakiem piersi, który nie ma już celu leczniczego, ale może poprawić komfort życia pacjentki. Mastektomię paliatywną wykonuje się np. w przypadku nowotworów, którym towarzyszy sączenie rany, krwawienie czy inne powikłania.
Wykonuje się również tzw. mastektomię podskórną, w czasie której możliwa jest jednoczesna rekonstrukcja piersi implantem. W przypadku tego rodzaju mastektomii oszczędza się skórę i brodawkę sutkową, dzięki czemu można osiągnąć bardzo satysfakcjonujące efekty rekonstrukcji.
Mastektomia piersi – wskazania
Podstawowym wskazaniem do wykonania mastektomii piersi jest rak. Zabieg wykonuje się u pacjentek z zarówno z nowotworem nieinwazyjnym (np. rakiem nieinwazyjnym przewodowym), który nie nacieka na tkanki okoliczne, jak i tych mających raka piersi w stadium 1, 2 i 3 czy w przypadku raka zapalnego piersi.
Zwykle mastektomia jest przeprowadzana po niepowodzeniu w leczeniu oszczędzającym pierś oraz u pacjentek mających przeciwwskazania do leczenia oszczędzającego (np. pacjentki, u których nie można przeprowadzić radioterapii uzupełniającej leczenie oszczędzające pierś). Nie jest to jednak jedyne wskazanie. Kiedy jeszcze wykonuje się mastektomię? Do rzadkości nie należy również mastektomia profilaktyczna. W tym przypadku przeprowadza się prewencyjne usunięcie piersi. Profilaktyczna mastektomia piersi jest wykonywana zwłaszcza w przypadku pacjentek z obciążeniem genetycznym (mających mutacje BRCA1 lub BRCA2). Wykonuje się ją również u osób z obciążonym wywiadem medycznym oraz u pacjentek z podejrzanymi zmianami morfologicznymi.
Choć mastektomię głównie kojarzy się z kobietami, warto wiedzieć, że w razie wskazań jest wykonywana również mężczyznom. Mastektomię u mężczyzn przeprowadza się między innymi w przypadku ginekomastii, czyli przerostu sutka. Dodatkowo wykorzystuje się ją przy chirurgicznej korekcie płci.
Mastektomia nie dla każdego – przeciwwskazania do wykonania zabiegu
Nie u każdego można wykonać mastektomię. Wśród przeciwwskazań do jej wykonania wyróżnia się np. choroby współistniejące, w przypadku których zabieg operacyjny mógłby wpłynąć na znaczne pogorszenie ogólnego stanu zdrowia pacjentki. Zdarza się również, że pacjentka nie zostaje zakwalifikowana do mastektomii, jeżeli potencjalne korzyści z operacji nie są większe niż ryzyko z nią związane. O wskazaniach i przeciwwskazaniach do mastektomii, a także o ewentualnych alternatywach tego zabiegu należy zatem porozmawiać ze swoim lekarzem prowadzącym.
Jak przebiega mastektomia?
Mastektomia jest wykonywana w znieczuleniu ogólnym, a przebieg zabiegu różni się, zależnie od metody przyjętej przez chirurga. Operacja nie jest bolesna, gdyż pacjent jest pod pełną narkozą. Chirurg nacina skórę i usuwa tkankę gruczołu piersiowego, a niekiedy również dodatkowo węzły chłonne i mięśnie piersiowe – większy i mniejszy. W czasie operacji jest pobierany wycinek, który następnie jest poddawany analizie histopatologicznej. Jeśli u pacjentki wykonywana jest mastektomia z rekonstrukcją, zespół następnie zajmuje się wstawianiem implantów, ekspanderów tkanki piersi itd. Gdy zabieg dobiega końca, nacięcia zamyka się szwami. Po operacji pacjentkę pozostawia się z drenami, których zadaniem jest odprowadzanie krwi oraz płynów z rany pooperacyjnej, by te nie gromadziły się w klatce piersiowej. To, czy po mastektomii konieczna jest chemia, zależy od decyzji lekarza. Najczęściej wdraża się ją w sytuacjach dużego ryzyka nawrotu choroby.
Jak długo trwa rekonwalescencja po mastektomii?
Zarówno w przypadku pacjentek, u których została wykonana sama mastektomia, jak i u tych, u których została wykonana mastektomia z rekonstrukcją, rekonwalescencja trwa dość długo i trzeba się na to przygotować. Bezpośrednio po zabiegu można odczuwać takie dolegliwości jak swędzenie lub pieczenie w klatce piersiowej, ramieniu i barku. Pacjentki mogą mieć również drętwienia i mrowienia w tych obszarach ciała, a także mogą występować u nich trudności z poruszaniem ramieniem oraz dolegliwości bólowe, które można łagodzić odpowiednio dobranymi lekami. Do rzadkości nie należy również fantomowy ból piersi po mastektomii. To, jak długo trwa rekonwalescencja po mastektomii i jak bardzo jest ona uciążliwa, zależy od wielu czynników, w tym oczywiście od rodzaju wykonanego zabiegu, ale też od wieku pacjentki, jej ogólnego stanu zdrowia oraz przestrzegania przez nią zaleceń pooperacyjnych.
Po mastektomii pacjentka powinna dużo wypoczywać i unikać podnoszenia ciężkich przedmiotów. Gdy rana się zagoi, warto wykonywać rekomendowane przez lekarza ćwiczenia rehabilitacyjne. Mobilizacja blizny pozwala nie tylko zmniejszyć jej widoczność, lecz także ograniczyć ryzyko problemów z nadmiernym napięciem skóry czy mniejszą ruchomością. Po zabiegu można uzyskać np. orzeczenie o niepełnosprawności, więc warto się zagłębić w ten temat. Jak długo można żyć po mastektomii? To zależy natomiast między innymi od stopnia zaawansowania nowotworu w momencie jego wykrycia, a także od indywidualnej reakcji organizmu na wdrożone leczenie.
Powikłania po mastektomii – czy są poważne?
Mastektomia należy do zabiegów inwazyjnych i może nieść za sobą pewne powikłania. Jednym z nich jest ból, którego nasilenie może się różnić zależnie od rodzaju wykonanej operacji. Powikłania po mastektomii obejmują również gorączkę oraz zakażenie rany pooperacyjnej i zmianę koloru skóry w miejscu wykonanego cięcia. Możliwe jest również rozejście się rany oraz martwica płatów skórnych. Niektóre pacjentki po mastektomii mają obrzęk limfatyczny, co wymaga wizyty u specjalisty, Poza tym do powikłań po zabiegu można też zaliczyć osłabienie siły mięśni ramienia i ograniczenie jego ruchomości, a także zaburzenia czucia dotyczące obszaru piersi i ramienia.
Rekonstrukcja po mastektomii – to należy wiedzieć
Pacjentki często kiepsko znoszą mastektomię – nie tyle fizycznie z uwagi na możliwe powikłania, ale przede wszystkim psychicznie. Warto zatem wiedzieć, co się należy po mastektomii. Po zakończonej operacji możliwa jest rekonstrukcja piersi. W wielu przypadkach przeprowadzana jest jednocześnie mastektomia z rekonstrukcją. Rekonwalescencja po takim zabiegu trwa dość długo, jednak najważniejsze jest to, że może on pozytywnie wpłynąć na samoocenę kobiety i jej psychikę oraz komfort dalszego życia. W przypadku planowanej radioterapii po mastektomii rekonstrukcję zwykle odkłada się w czasie – aż leczenie się zakończy. Wykonuje się ją z zastosowaniem protez silikonowych i tkanek własnych pacjentki.
