Martwica, zwana również nekrozą, jest poważnym stanem związanym z degradacją struktur komórkowych na skutek działania czynnika patologicznego. Może dotyczyć zarówno skóry, jak i tkanek miękkich czy kości i może zagrażać nie tylko zdrowiu, ale nawet życiu. O postępującej martwicy może świadczyć szereg objawów, których nie powinno się lekceważyć.
Do martwicy dochodzi najczęściej w związku z ograniczeniem dopływu krwi do danego obszaru ciała, a zatem w związku z ograniczeniem dopływu tlenu i składników odżywczych. Przyczyną martwicy mogą być urazy, odmrożenia i oparzenia, ale również długotrwały ucisk tkanek czy infekcje i toksyny. Martwica skóry może dawać pierwsze objawy w postaci bladości skóry i spadku jej elastyczności. Nie należy ich lekceważyć, gdyż ten stan wymaga pilnego leczenia – w przeciwnym razie może postępować i prowadzić do groźnych powikłań, w tym nawet sepsy i śmierci. Co należy wiedzieć o martwicy skóry i tkanek? Jak rozpoznać martwicę i jak ją prawidłowo leczyć? Czy można zapobiec wystąpieniu martwicy? Odpowiedzi na te pytania zebraliśmy poniżej.
Co to jest martwica? Rodzaje martwicy
Martwica, określana również jako nekroza, to bardzo poważny stan patologiczny związany ze śmiercią komórek lub tkanek w danym obszarze ciała w wyniku działania szkodliwych czynników, w tym niedotlenienia i niewystarczającego odżywienia, a także czynników chorobotwórczych (infekcje) czy toksyn. Stan ten wiąże się z obrzmieniem cytoplazmy, utratą integralności komórkowej i denaturacją białek, a także chaotyczną dezaktywacją szlaków biochemicznych komórek. W efekcie martwicy może też dojść do pęcznienia komórek lub ich obkurczania się. Jest to bardzo niebezpieczny stan, który wymaga pilnej interwencji medycznej.
Martwica może obejmować różne obszary ciała. Do rzadkości nie należy martwica tkanek miękkich, martwica skóry czy martwica kości.
Można wyróżnić różne rodzaje martwicy:
- martwica skrzepowa – dochodzi do niej w efekcie zablokowania dopływu krwi do danego obszaru ciała, zwykle w związku z zablokowaniem naczynia krwionośnego. Stan jest charakterystyczny np. dla zawału mięśnia sercowego;
- martwica rozpływna – dochodzi do uszkodzenia komórek i ich całkowitego lub częściowego rozpuszczenia w związku z działaniem uwolnionych z komórek enzymów litycznych, co prowadzi do powstania płynnej, lepkiej masy. Ten rodzaj martwicy jest charakterystyczny np. dla udaru niedokrwiennego mózgu, prowadząc do nieodwracalnych uszkodzeń komórek mózgowych;
- martwica jałowa – związana ze śmiercią komórek na skutek urazów bądź niedotlenienia lub niedostatecznego odżywienia danego obszaru ciała;
- zgorzel (gangrena) – martwica związana z rozkładem bądź gniciem tkanek w efekcie infekcji bakteryjnej. Często zgorzel pojawia się w okolicach palców lub w dalszych partiach kończyn. Gangrena jest bardzo niebezpieczna, a nieleczona może nawet prowadzić do śmierci.
Do przykładów martwicy można zaliczyć między innymi martwicę mięśnia sercowego związaną z zawałem serca czy stopę cukrzycową. Do rzadkości nie należy też martwica skóry po oparzeniu III stopnia oraz martwica palca po odmrożeniu IV stopnia, a nawet martwica po operacji haluksa. U pacjentów niejednokrotnie występuje również martwica rany, która może stanowić bezpośrednie zagrożenie nie tylko zdrowia, ale i życia.
Od czego robi się martwica skóry?
Można wymienić wiele przyczyn martwicy. Najczęściej odpowiada za nią zmniejszony przepływ krwi do danego obszaru ciała oraz bezpośrednio związany z tym ograniczony dostęp tlenu i innych składników transportowanych wraz z krwią. Komórki bez dostępu tlenu i składników odżywczych obumierają, co jest stanem niebezpiecznym dla zdrowia i życia pacjenta.
Do martwicy może prowadzić wiele stanów. Najczęściej występujące przyczyny to:
- zaburzenia krążenia towarzyszące niektórym chorobom przewlekłym, w tym np. miażdżycy czy cukrzycy;
- skrajne temperatury, które mogą się przyczyniać do tego, że rozwinie się martwica skóry. Początek zmian często występuje u pacjentów po ciężkich oparzeniach i odmrożeniach;
- urazy różnego pochodzenia, w tym między innymi poważne urazy mechaniczne;
- długotrwały ucisk na tkanki;
- komplikacje po przebyciu niektórych zabiegów, w tym np. w przypadku uszkodzenia naczyń krwionośnych, zbyt długiego ucisku tkanki w czasie zabiegu czy infekcji pooperacyjnych.
Powstawaniu martwicy sprzyja również niewydolność nerek i niedożywienie, a także obniżona odporność organizmu. Poza tym bardziej zagrożone tym stanem są osoby nadużywające alkoholu i palące papierosy. Rzadkością nie jest również martwica rany (źle pielęgnowanej). Taki stan może się przykładowo rozwinąć w sytuacji, gdy dojdzie do zakażenia rany lub np. w przypadku nieleczonej odleżyny.
Jak rozpoznać martwicę skóry? Objawy martwicy
W przypadku podejrzenia martwicy skóry i tkanek należy działać jak najszybciej, zgłaszając się pilnie po pomoc medyczną. Jeśli pacjent ma wątpliwości, jak wygląda martwica skóry, zdjęcia tej przypadłości można znaleźć w sieci. Bez trudu można odszukać zarówno zdjęcia pierwszych objawów martwicy, jak i sytuacji, gdy u pacjenta rozwinie się już zaawansowana martwica skóry. Pierwsze objawy tego stanu mogą się wiązać między innymi z bladością skóry i spadkiem jej elastyczności, a także ze świądem lub bólem danego odcinka ciała. Martwica skóry może również objawiać się obrzękiem, a nawet guzkami i ropniami. Wraz z postępowaniem szkodliwych zmian w danym odcinku ciała, martwica daje jeszcze bardziej charakterystyczne objawy. Bardzo dobrym przykładem jest martwica palca, gdy dopuścimy do jego odmrożenia. Postępująca martwica może prowadzić do zaniku czucia w obrębie palca, a nawet do zmiany zabarwienia skóry na kolor brunatny czy czarny.
Objawy martwicy tkanek w zaawansowanym stadium, nazywanej też zgorzelą, wiążą się z występowaniem otwartych ran. Zdarza się nawet, że zaawansowanej martwicy towarzyszy ropna wydzielina – dzieje się tak przykładowo w przypadku gangreny wilgotnej. Czy martwica jest zaraźliwa? Oczywiście nie. Jeśli jednak tkanki są już zainfekowane, należy zachować ostrożność.
Czy martwicę skóry można wyleczyć?
Martwica jest stanem nieodwracalnego uszkodzenia tkanek oraz ich obumarcia. Tego procesu nie można cofnąć, jednak nie oznacza to, że można lekceważyć martwicę – wręcz przeciwnie, w przypadku martwicy należy działać jak najszybciej, zanim problem się pogłębi i wystąpią jego groźne powikłania. Jeśli pacjent zaobserwuje objawy martwicy, powinien jak najszybciej zgłosić się po pomoc medyczną. Brak wdrożenia w porę prawidłowych działań może być nie tylko poważnym zagrożeniem dla najbliższych tkanek, ale niejednokrotnie stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia czy nawet życia pacjenta.
Nieleczona martwica może postępować, a pacjent jest narażony na ryzyko jej poważnych powikłań, w tym między innymi niewydolności narządów (np. niewydolności nerek) czy sepsy, a nawet w poważnych przypadkach śmierci. Jeżeli zatem podejrzewasz, że u ciebie lub bliskiej osoby pojawiła się martwica, jak najszybciej skonsultuj z lekarzem. Obecnie każdy może sprawdzić, jak wygląda martwica skóry. Zdjęcia z powodzeniem znajdziemy w sieci – warto je porównać ze swoim przypadkiem, a ewentualne wątpliwości jak najszybciej skonsultować z lekarzem.
Na czym polega leczenie martwicy?
W przypadku rozpoznanej martwicy pacjent wymaga pilnej pomocy medycznej. Jakie działania wdraża się w tym przypadku? Podstawą działania jest usunięcie obumarłych tkanek, np. skalpelem bądź ultradźwiękami. Jest to działanie niezbędne z wielu powodów. Przede wszystkim martwe tkanki stanowią zagrożenie dla żywych tkanek, zwiększając poważnie ryzyko rozprzestrzeniania się infekcji oraz nasilenia się procesów zapalnych. Dodatkowo martwe tkanki utrudniają procesy regeneracyjne związane z powstawaniem nowych tkanek.
Proces leczenie martwicy powinien ustalić lekarz, biorąc pod uwagę stan pacjenta, stopień zaawansowania problemu, rodzaj i wielkość obszaru ciała, który on obejmuje, a także czynniki dodatkowe, jak np. wiek czy choroby towarzyszące. Leczenie może wyglądać inaczej zależnie od tego, czy u pacjenta występuje martwica tkanek miękkich, martwica skóry czy kości. Oprócz wspomnianych już działań chirurgicznych związanych z koniecznością usunięcia martwicy, w leczeniu stosuje się między innymi antybiotykoterapię, która ma na celu walkę z infekcją i zapobieganie jej rozprzestrzenianiu się. Wsparciem mogą się również okazać opatrunki hydrożelowe i hydrokoloidowe, a także alginianowe i z jonami srebra. W przypadku zainfekowanych ran dobrze sprawdzają się zwłaszcza te ostatnie, czyli opatrunki z jonami srebra.
Osoba, u której wystąpiła martwica, powinna również szczególnie dbać o siebie, bez względu na to, czy jest to martwica po operacji haluksa, związana ze złą pielęgnacją rany, czy martwica innego pochodzenia. Dieta pacjenta powinna być bogata w białko oraz składniki odżywcze, a jeśli pojawiają się problemy z odżywianiem, należy rozważyć wprowadzenie żywienia medycznego. Ważne jest także, by pilnować prawidłowego nawodnienia organizmu oraz zgodnej z zaleceniami suplementacji wspierającej regenerację zdrowych tkanek.
