Kontrast to ogólna nazwa substancji wspomagających wykonywanie badań obrazowych. Służą one lepszemu różnicowaniu struktur tkanek lub całych narządów w organizmie, co pozwala na dokładniejszą interpretację wyniku badania i umożliwia postawienie trafniejszej diagnozy. Jak się go podaje? Czy badanie z kontrastem jest bezpieczne? Wyjaśniamy.
Kontrast – co to takiego?
Zlecenie badania z kontrastem niekiedy budzi niepokój u pacjentów. Nieświadomość tego, co to kontrast oraz jak i po co się go wykorzystuje, czasami zniechęca do wykonania diagnostyki. Kontrast stosowany w badaniach obrazowych (najczęściej rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, koronarografia lub USG) to substancja podawana pacjentowi, która umożliwia bardziej szczegółową wizualizację wewnętrznych struktur i naczyń krwionośnych ludzkiego ciała. Dzięki zdolności pochłaniania promieniowania rentgenowskiego kontrast cieniuje obraz otrzymywany w badaniach. W ten sposób znacznie poprawia jego czytelność i lekarz może dokładniej ocenić stan struktur całych tkanek lub poszczególnych narządów.
Jak podaje się kontrast do rezonansu?
Środek kontrastowy można podawać pacjentowi na kilka sposobów: doustnie w postaci gęstej zawiesiny do wypicia, doodbytniczo w formie wlewu kontrastowego, dopochwowo w postaci kontrastu żelowego lub dożylnie. Wszystko zależy od tego, jakie struktury będą poddawane analizie obrazowej. Jednak najczęściej spotykaną drogą dostarczenia do organizmu środka kontrastującego jest podanie dożylne.
Jak podaje się dożylny kontrast przy rezonansie lub innym badaniu obrazowym? Przed badaniem pacjent ma zakładany wenflon. Skórę w miejscu wkłucia należy zdezynfekować, a założoną kaniulę zabezpieczyć specjalnym plastrem z opatrunkiem. Dzięki założeniu wenflonu radiolog może w dowolnym momencie badania, które trwa nawet 60 minut, podać środek cieniujący.
Dokładniejsza tomografia lub rezonans – kontrast i jego rodzaje
Zasadniczo wyróżnia się trzy rodzaje kontrastu podawane pacjentom w badaniach obrazowych.
- Zawiesina na bazie baru podawana doustnie lub doodbytniczo – pozwala ocenić struktury układu pokarmowego takie jak np. przełyk, dwunastnica i jelita.
- Preparat na bazie jodu podawany najczęściej dożylnie, by ocenić struktury wewnętrzne (narządy) oraz naczynia krwionośne – może też być dostarczony bezpośrednio do przewodu pokarmowego, dróg żółciowych, dróg moczowych, dróg rodnych lub kanału kręgowego.
- Kontrast na bazie gadolinu najczęściej podawany dożylnie – dobrze rozjaśnia struktury naczyniowe i wewnętrzne organizmu, dzięki czemu często okazuje się niezbędny do wykrywania nowotworów, procesów zakaźnych i badania struktur naczyniowych podczas badań obrazowania metodą rezonansu magnetycznego.
W przypadku badań tomograficznych i ultrasonograficznych można stosować np. środki kontrastowe na bazie baru lub jodu. W obrazowaniu metodą rezonansu magnetycznego stosuje się środek kontrastowy na bazie gadolinu.
Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny – kontrast i jego zastosowanie
Badanie obrazowe z kontrastem jest podstawowym narzędziem diagnostycznym stosowanym przez lekarzy w celu uzyskania szczegółowych informacji o budowie i funkcjonowaniu narządów wewnętrznych oraz tkanek w organizmie człowieka.
Najczęstsze wskazania do wykonania badania z kontrastem to:
- rozpoznanie i ocena nowotworów – kontrast pomaga uwidocznić obecność nieprawidłowych struktur, co pozwala na dokładniejszą diagnozę i dobranie skuteczniejszego leczenia;
- diagnostyka narządów wewnętrznych – zastosowanie środka kontrastowego umożliwia uzyskanie szczegółowych informacji na temat wielkości, kształtu i funkcjonowania narządów, takich jak wątroba, trzustka, nerki i pęcherz moczowy, ułatwiając diagnostykę chorób i innych dysfunkcji;
- ocena układu naczyniowego – badania z kontrastem są często stosowane w celu wykrywania chorób naczyń, takich jak tętniaki, zwężenia i niedrożności; pomagają w identyfikacji obszarów o zaburzonym przepływie krwi;
- analiza przewodu pokarmowego – kontrast w badaniach jest wykorzystywany do diagnozowania schorzeń przewodu pokarmowego, takich jak choroby zapalne jelit, niedrożności i wady rozwojowe;
- ocena urazów kości i stawów – kontrast może być przydatny w rozpoznaniu urazów lub zmian w kościach i stawach, takich jak skomplikowane złamania, infekcje i procesy zapalne.
Kontrast w rezonansie – co robić przed i po badaniu?
Do badania z podaniem środka kontrastującego należy się odpowiednio przygotować. Przede wszystkim konieczne jest okazanie wyniku poziomu kreatyniny we krwi. Nie może być on starszy niż 30 dni, a w przypadku osób z chorobami nerek – wykonany nie później niż 7 dni przed badaniem. Pacjent przed podaniem kontrastu powinien zachować co najmniej 3 godziny postu (powstrzymać się od spożywania pokarmów, można pić wodę). Musi też wypełnić ankietę dotyczącą stanu zdrowia, w tym m.in. alergii, ostatnio podawanych środków kontrastujących oraz podpisać formularz świadomej zgody na kontrast przy rezonansie.
Po wykonaniu badania zaleca się, by pacjent nie opuszczał od razu pracowni radiologicznej, lecz pozostał w niej przez ok. 15–30 minut. Ten czas jest potrzebny do obserwacji samopoczucia i ustalenia, czy nie wystąpiły działania niepożądane po podaniu kontrastu. Następnie w ciągu 24 godzin po dostarczeniu do organizmu środka kontrastującego należy wypić w miarę możliwości więcej wody (1,5–2 l).
Czy można mieć uczulenie na kontrast? Skutki uboczne
Pacjent może się zastanawiać, czy kontrast jest szkodliwy? Podawane substancje, zwłaszcza na bazie gadolinu, są uważane za bezpieczne i rzadko wywołujące reakcje alergiczne. Ulegają wydaleniu w całości przez układ moczowy. Reakcje wywołane podaniem środka kontrastowego przeważnie nie budzą niepokoju i zdarzają się w mniejszości przypadków. Możliwe dolegliwości po podaniu kontrastu obejmują nudności, wymioty, obfite pocenie się, świąd skóry i pokrzywkę. W cięższych przypadkach może wystąpić poważniejsza reakcja alergiczna, która może objawiać się trudnościami w oddychaniu, kaszlem, obrzękiem twarzy, warg lub gardła oraz spadkiem ciśnienia krwi.
Należy jednak podkreślić, że częstość występowania tych skutków ubocznych jest stosunkowo niska. Większość osób poddających się badaniu z użyciem środka kontrastowego nie odczuwa żadnych niepożądanych objawów. Jednak pacjenci skierowani na rezonans z kontrastem powinni poinformować lekarza o wszelkich reakcjach na podaną substancję, jakie wystąpiły w poprzednich badaniach, a także o alergiach, astmie i problemach z nerkami.
Czy kontrast jest szkodliwy? Przeciwwskazania do badań z kontrastem
Głównym przeciwwskazaniem do wykonania badania z kontrastem jest ciężka alergia na środek kontrastowy stwierdzona w poprzednim badaniu. W takich przypadkach niewskazane jest stosowanie środków kontrastowych zawierających jod. Najlepszym rozwiązaniem jest skorzystanie z innego rodzaju badania lub podania kontrastu w postaci gadolinu.
Inne przeciwwskazania, na które należy zwrócić uwagę i poinformować o ich istnieniu lekarza, to:
- alergie niezwiązane z podaniem środka kontrastowego;
- astma;
- rozedma płuc;
- poważne zaburzenia czynności nerek;
- niewydolność wątroby;
- niewydolność i inne choroby układu krążenia;
- poważne schorzenia układu oddechowego;
- cukrzyca, a zwłaszcza przyjmowane na nią leki, które mogą wejść w interakcję z kontrastem;
- nadczynność tarczycy;
- ciąża, zwłaszcza pierwszy trymestr, ze względu na możliwe ryzyko dla dziecka;
- karmienie piersią (w przypadku podania kontrastu zaleca się powstrzymanie od karmienia przez 24 godziny);
- anemia sierpowata;
- jaskra;
- nieleczone nadciśnienie tętnicze;
- nowotwory układu krwiotwórczego np. szpiczak mnogi;
- guz chromochłonny nadnerczy.
Obecność przeciwwskazań wskazuje na konieczność porozmawiania z lekarzem przed wykonaniem badania z kontrastem. Na wizycie należy omówić ryzyko i korzyści zabiegu, biorąc pod uwagę konkretny stan zdrowia pacjenta.
Dlaczego ważne jest wykonywanie badań z kontrastem?
Kontrast do rezonansu lub innych badań obrazowych stosuje się w sytuacjach wymagających dokładniejszego obrazu określonego obszaru ciała. Jest to niezwykle ważne źródło informacji dla lekarzy, gdyż wyraźne obrazy ułatwiają postawienie diagnozy. Dzięki ocenie tego, czy w narządach znajdują się podejrzane obszary i drobne zmiany, można też dobrać lepsze leczenie do konkretnego przypadku.
Dbanie o zdrowie jest priorytetem, dlatego skorzystanie w razie potrzeby z dokładnych badań jest niezbędne, by zapobiec pogorszeniu się patologii i urazów, które stanowią ryzyko dla jakości życia. Podanie kontrastu pozwala na uzyskanie wysokiej jakości obrazów do analizy medycznej, więc jeśli nie istnieją lekarskie przeciwwskazania, nie ma się czego obawiać. Wystarczy postępować zgodnie z odpowiednimi wytycznymi, które umożliwią prawidłowe wykonanie badania.
