Cysty (torbiele) mogą pojawić się w dowolnym miejscu organizmu. Przyczyny ich powstawania są różne: od zmian hormonalnych i genetycznych po stan zapalny. Cysty są w większości przypadków łagodne i nie dają żadnych objawów. Jednak w zależności od rozmiaru i umiejscowienia, zmiana ta może powodować ból lub dyskomfort, a wtedy wymaga wdrożenia odpowiedniego leczenia. Dowiedz się więcej na temat torbieli.
Cysta – co to takiego?
Zdiagnozowanie cysty często budzi strach i obawy wśród pacjentów. Obecność nieprawidłowej struktury w ciele od razu kojarzy się z najgorszym, czyli z nowotworem. Trzeba jednak zachować spokój i najpierw dowiedzieć się, co to jest cysta. To nieprawidłowy twór wypełniony substancją płynną lub półstałą. Może pojawić się w dowolnym miejscu organizmu, jednak najczęściej występuje w gruczołach, takich jak piersi, tarczyca i jajniki. Cysty rozwijają się również często w wątrobie, stawach i skórze. Postęp choroby jest zazwyczaj powolny i bezobjawowy. W większości przypadków nie ma potrzeby specjalistycznego leczenia. Choć nie zawsze jest to powód do niepokoju, każdą cystę powinien zbadać lekarz.
Torbiel/cysta – co to takiego?
Podczas diagnozowania zmian lekarz może posługiwać się nazwami cysta lub torbiel. Nieświadomi pacjenci uważają, że te dwie zmiany dotyczą innych tworów. Jednak nie jest to prawda. Wobec tego, co to jest torbiel? Jest to inna nazwa cysty. Torbiele to nieprawidłowe obszary w kształcie torebki, które powstają w tkankach. Wytworzona przestrzeń, której nie powinno być, jest zazwyczaj wypełniona płynem lub galaretowatą treścią. Torbiel przybiera różne rozmiary od maleńkich sięgających od kilku milimetrów po 2-3 cm średnicy, aż po duże zmiany, które mają nawet kilkanaście centymetrów średnicy.
Czy torbiel to nowotwór?
Cysty lub torbiele to pojęcia często mylone z poważnymi nowotworami. Zasadniczo należy podkreślić, że torbiele (cysty) są nowotworami, czyli nieprawidłowymi tworami, ale o charakterze łagodnym. Oznacza to, że nie zawsze wymagają leczenia, a poza tym nie mają potencjału robienia przerzutów do innych miejsc w organizmie.
Jednak to nie oznacza, że zmiana o wyglądzie torbieli nie może być nowotworem złośliwym, bo takie przypadki też się zdarzają. Niektóre groźne zmiany rakowe mogą mieć postać cysty, ponieważ pojęcie to dotyczy budowy tworu, a nie tego, z jakich komórek jest zbudowany. Nie zmienia to faktu, że jeśli lekarz podczas diagnozy rozpoznaje torbiel, to nie ma na myśli nowotworu złośliwego, lecz zmianę łagodną.
Jak wygląda cysta? Rodzaje torbieli
Cysta to zamknięta struktura wielkości kilku milimetrów lub dużo większa. Ze względu na to, że wypełnia ją galaretowata, płynna lub półpłynna substancja ma zazwyczaj charakterystyczny, regularny okrągły kształt. Przypomina nieco mały balon napełniony wodą. Ściany torbieli są cienkie i jednorodne.
Najprostszy podział torbieli rozróżnia dwa ich rodzaje. Pierwszy to torbiele prawdziwe, inaczej torbiele proste, które są otoczone nabłonkiem pojawiającym się podczas tworzenia się cysty. Drugi rodzaj to torbiele rzekome, czyli takie, które nie są otoczone nabłonkiem, nie mają swojej torebki, lecz są skupiskiem treści płynnej w jakiejś tkance.
Objawy torbieli – po czym rozpoznać, że to cysta?
Torbiele nie zawsze dają objawy. Ich pojawienie się oraz rodzaj zależą od kilku czynników m.in. od:
- lokalizacji cysty;
- jej rozmiarów;
- tego, czy i jak szybko rośnie;
- charakteru zapalnego.
Zazwyczaj niewielkie, kilkumilimetrowe zmiany, w których nie rozwija się stan zapalny i które nie naciskają na żadne inne struktury, rozpoznawane są jako torbiele bezobjawowe. Jeśli jednak torbiel naciska np. na jakiś narząd lub rozwija się w niej stan zapalny albo jest widoczna gołym okiem, może informować o swojej obecności poprzez:
- silny ból;
- tkliwość pod dotykiem;
- nadmierne ocieplenie i zaczerwienienie tkanek;
- obrzęk,
- gorączkę i dreszcze.
Zdarza się, że cysta otaczająca jakieś tkanki lub narządy pęknie, a jej zawartości rozleje się w jamie brzusznej. Pęknięta torbiel może spowodować podrażnienie lub zapalenie otrzewnej. W takiej sytuacji stan pacjenta pogarsza się bardzo szybko. Pojawiają się niezwykle silne bóle brzucha, nudności, gorączka oraz wymioty. Obecność tych objawów wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej.
Diagnozowanie torbieli
Obecność cysty diagnozowana jest zazwyczaj podczas badań obrazowych, takich jak USG, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić zrobienie biopsji torbieli. Wskazaniem do jej wykonania jest m.in. bolesność oraz szybki wzrost zmiany, przyścienne echo lub obecność zmiany litej w świetle torbieli.
Do jakiego lekarza udać się z objawami torbieli?
Wskazówkami co do dalszego postępowania w kwestii diagnostyki i leczenia zajmuje się lekarz specjalista, do którego należy się zgłosić w zależności od umiejscowienia torbieli. Jeśli problem dotyczy skóry, wskazana jest konsultacja dermatologiczna. Jeśli podejrzewane są zmiany w jajnikach lub macicy, najlepszym specjalistą, z którym można się skontaktować, jest ginekolog. W przypadku torbieli nerek, pęcherza moczowego lub innych części układu moczowego istotna jest konsultacja z urologiem.
Przyczyny cyst – co powoduje torbiele?
Cysty występują bardzo często u ludzi bez względu na wiek i płeć. Równie często diagnozuje się je zarówno u dzieci, jak i u dorosłych oraz u kobiet i mężczyzn. Mogą powstawać bez wyraźnej przyczyny lub na konkretnym tle. Czasami człowiek już się z nimi rodzi, a innym razem powstają lub rozwijają się w ciągu życia.
Do głównych czynników, które mogą mieć wpływ na powstawanie torbieli, należą:
- czynniki genetyczne;
- nieprawidłowości rozwojowe;
- stany zapalne;
- niedobór lub nadmiar hormonów;
- zakażenia lub zarażenia pasożytami;
- zmiany hormonalne w czasie ciąży;
- niedrożność gruczołów;
- uraz lub przeciążenie tkanek w dotkniętym obszarze;
- tryb pracy (np. siedzący) i styl życia;
- podrażnienie lub inne urazy mechaniczne;
- brak higieny.
Czasem ryzyko pojawienia się torbieli jest większe dla konkretnej płci (w zależności od typu cysty) np. torbiel włosowa-nadguziczna najczęściej występuje u mężczyzn.
Najczęstsze lokalizacje torbieli – gdzie można mieć cystę?
Torbiele mogą powstawać w różnych narządach w organizmie. Co więcej, możliwe jest, że jedna osoba będzie mieć wiele torbieli albo w kilku miejscach, albo w jednym narządzie. Przykładem takiej choroby jest uwarunkowana genetycznie wielotorbielowatość nerek, podczas której w nerkach diagnozuje się obecność wielu torbieli.
Cysta może pojawić się u mężczyzn i kobiet w każdym wieku. Jest ich wiele rodzajów, ale wśród nich są typy, które diagnozuje się najczęściej.
- Torbiele jajnika
Wypełnione płynem mogą powstać w jajniku lub wokół niego. Zazwyczaj są łagodne i znikają po kilku miesiącach bez konieczności leczenia, jednak w zależności od rozmiaru mogą zaburzyć funkcjonowanie żeńskiego układu rozrodczego. Czasami dają takie objawy, jak ból w okolicy miednicy, nieregularne miesiączki lub krwawienie poza okresem.
- Torbiele gruczołów piersiowych
Występują w tkance piersi, są wypełnione płynem. Zwykle nie dają żadnych dolegliwości i są łagodne. Pojawiają się częściej u kobiet po 35. roku życia, ale mają tendencję do zanikania po menopauzie.
- Torbiel wątroby
Może wystąpić wskutek wady rozwojowej naczyń krwionośnych, będącej skutkiem ciągłego stosowania niektórych rodzajów leków. Proste torbiele wątroby nie powodują żadnych objawów ani innych zmian w organizmie. Co więcej, zwykle nie jest to nic poważnego i nie świadczy o raku.
- Torbiele nerek
Najczęściej są pojedyncze, nieduże i wypełnione płynem. Są na ogół łagodne i nie powodują żadnych objawów. Pojawiają się najczęściej u osób po 40. roku życia. Natomiast w przypadku torbieli większych rozmiarów, występujących w większej liczbie, o zwiększonej objętości lub krwawiących, konieczna jest dalsza diagnostyka lekarska.
- Torbiele płuc
Zwykle występują jako zmiany wtórne do zapalenia płuc lub urazu klatki piersiowej. Mogą to być też cysty wrodzone, które zwykle stwierdza się w obrębie śródpiersia. Czy torbiele płuc są groźne? W większości przypadków nie, bo przy zmianach wtórnych zazwyczaj ustępują samoistnie, a przy innych należy je kontrolować i sprawdzać, czy zmiana cały czas ma charakter torbieli.
- Torbiele tarczycy
To wypełniony płynem worek, który jest zazwyczaj łagodny i nie powoduje żadnych objawów. Jeśli jednak cysta powiększy się, mogą pojawić się trudności w przełykaniu, chrypka i ból szyi.
Torbiele mogą znajdować się również w mniej oczywistych miejscach, takich jak:
- w okolicy najądrza (torbiel nasienna);
- w pobliżu stawów rąk, nadgarstka, rzadziej stopy i stawu skokowego (ganglion, torbiel galaretowata);
- w układzie ruchu (np. torbiele ścięgien, torbiel Bakera);
- w obrębie jamy ustnej i szczęce (np. torbiel korzeniowa lub torbiel zastoinowa błony śluzowej);
- w okolicy kości krzyżowej (torbiel włosowa).
Jak wygląda leczenie cysty?
Leczenie torbieli nie zawsze jest konieczne. W wielu przypadkach wystarczy tylko obserwacja zmiany w trakcie regularnych badań obrazowych i kontroli lekarskich. Niektóre torbiele mogą się wchłonąć, ale inne mogą wymagać wdrożenia odpowiedniego leczenia.
Jeśli cysta musi zostać usunięta, lekarz dobiera odpowiednią metodę do indywidualnego przypadku pacjenta. Może to być drenaż, czyli usunięcie zawartości torbieli np. podczas przekłucia ściany cysty i odessania płynu przy pomocy specjalistycznej igły i strzykawki. Inną metodą leczenia jest podanie leków np. hormonalnych, które spowodują wchłonięcie się zmiany. Zdarzają się również sytuacje, kiedy wymagane jest przeprowadzenie operacji i chirurgiczne usunięcie torbieli. Dzieje się tak, gdy cysta wykazuje cechy budzące podejrzenia poważnej choroby, naciska na inne narządy lub gdy po prostu powoduje ból, lub dyskomfort u pacjenta.
Torbiele to na ogół łagodne zmiany, które mają małe prawdopodobieństwo przekształcenia się w nowotwory złośliwe. Ważne jest jednak, aby po zdiagnozowaniu pacjent ich nie lekceważył, lecz kontrolował regularnie u specjalisty.
