Częstoskurcz (tachykardia) wpływa na funkcjonowanie jednego z najważniejszych organów w ciele człowieka, czyli serca. W tym stanie szybkość bicia serca nie jest proporcjonalna do wykonywanej aktywności i wieku człowieka. Nieleczony częstoskurcz może doprowadzić nawet do śmierci. Dowiedz się, jakie są jego objawy i jak mu zapobiegać.
Co to jest tachykardia serca?
Wzrost tętna, czyli liczby uderzeń serca na minutę to normalna reakcja fizjologiczna np. podczas wysiłku fizycznego, podwyższonej temperatury ciała, stresu lub choroby. Kiedy jednak serce bije szybciej niż normalnie, może to być tachykardia. Co to jest za przypadłość? Otóż tachykardia nazywana także częstoskurczem serca to zaburzenie pracy tego narządu objawiające się przyspieszonym tętnem niezwiązanym z wiekiem i poziomem aktywności fizycznej. U chorego człowieka tętno może wzrosnąć powyżej 100 uderzeń na minutę i nie zależy to od wysiłku, stanu emocjonalnego, a nawet wieku. Przyspieszona akcja serca prowadzi do osłabienia przepływu krwi do wszystkich części ciała, co pozbawia je tlenu.
Jak dochodzi do częstoskurczu serca? Mechanizm fizjologiczny
Dlaczego pojawiają się zaburzenia rytmu serca, takie jak tachykardia? By się tego dowiedzieć, koniecznie trzeba zrozumieć, jak działa układ bodźcotwórczo-przewodzący serca. Mięsień sercowy składa się z czterech jam: dwóch górnych (przedsionka prawego i lewego) i dwóch dolnych (komory prawej i lewej). Rytm serca kontrolowany jest przez fizjologiczny rozrusznik zwany węzłem zatokowo-przedsionkowym. Znajduje się w prawym przedsionku i tu rozpoczyna się każde uderzenie serca. Stąd impuls elektryczny wędruje do znajdującego się niżej węzła przedsionkowo-komorowego, a następnie za pośrednictwem pęczka Hisa i jego odnóg przechodzi do mięśnia prawej i lewej komory serca, powodując ich skurcz.
Gdy impulsy elektryczne docierają do komór serca i te się kurczą, następuje pompowanie krwi do płuc lub reszty ciała. Gdy coś zaburzy funkcjonowanie tego złożonego układu, może to spowodować, że serce będzie bić zbyt szybko (tachykardia), zbyt wolno (bradykardia) lub jego rytm będzie nieregularny (arytmia).
Normalnie, gdy serce odpoczywa, bije od 60 do 100 razy na minutę. Tachykardia występuje, gdy szybkie impulsy elektryczne przyspieszają pracę serca ponad tę granicę 100 uderzeń.
Czy to tachykardia? Objawy
U niektórych osób z tachykardią nie występują żadne objawy, a chorobę wykrywa się dopiero podczas badania fizykalnego lub za pomocą badania monitorującego pracę serca (EKG). Jednak, gdy serce bije zbyt szybko, może nie pompować krwi skutecznie do reszty ciała. Dlatego pojawiające się objawy częstoskurczu serca są wynikiem zmniejszenia dopływu tlenu do organizmu człowieka.
W większości przypadków są to:
- uczucie szybszego bicia serca nawet w stanie spoczynku;
- zawroty głowy;
- mroczki przed oczami;
- omdlenia;
- trudności w oddychaniu;
- uczucie kołatania serca;
- ból w klatce piersiowej;
- zmęczenie i osłabienie.
Jakie są przyczyny częstoskurczu?
Tachykardia jest spowodowana zaburzeniem normalnych impulsów elektrycznych kontrolujących bicie serca. Istnieje wiele czynników, które mogą powodować problemy z układem bodźcotwórczo-przewodzącym serca. Należą do nich:
- przewlekły stres i nerwica serca;
- ataki paniki lub fobie;
- palenie tytoniu, branie narkotyków lub nadużywanie alkoholu;
- dostarczenie do organizmu zbyt dużej dawki kofeiny (np. z kawy lub napojów energetycznych);
- skutki uboczne leków (np. przeciwdepresyjnych lub hormonów stosowanych przy chorobach tarczycy);
- anemia lub zaburzenia równowagi elektrolitowej (np. niedobór potasu lub magnezu);
- nadczynność tarczycy;
- uszkodzenia tkanki mięśniowej serca;
- choroby wrodzone np. zespół Wolffa-Parkinsona-White’a (wrodzone zaburzenie przewodzenia impulsu elektrycznego w sercu);
- nadciśnienie tętnicze;
- choroba wieńcowa;
- przebyty zawał mięśnia sercowego;
- niewydolność układu krążenia;
- ostre i przewlekłe choroby płuc (np. zapalenie płuc),
Jakie są rodzaje tachykardii?
Istnieją różne rodzaje tachykardii, które są bezpośrednio związane z częścią serca, w której występują zaburzenia rytmu.
Tachykardia przedsionkowa (częstoskurcz przedsionkowy, AT)
Jest to rodzaj tachykardii, która ma swój początek w przedsionku znajdującym się w górnej części serca poza węzłem zatokowym. Może mieć charakter napadowy lub ustawiczny. Tętno w trakcie częstoskurczu przedsionkowego wynosi od 100 do 250 uderzeń na minutę. Występuje w dwóch postaciach, jako częstoskurcz jednoogniskowy (ogniskowy) z miarowym rytmem rozprzestrzeniający się w obu przedsionkach w sposób wirowy lub wieloogniskowy z szybkim i niemiarowym rytmem, jest chaotyczny, bo załamki P w zapisie EKG charakteryzują się co najmniej trzema różnymi kształtami.
Tachykardia komorowa (częstoskurcz komorowy)
Tachykardia komorowa ma swój początek w komorze, w dolnej części serca w mięśniu komór. Jest niebezpieczna, bo może prowadzić do migotania komór. Przy takim częstoskurczu praca komór jest bardzo szybka (nawet 600 uderzeń na minutę) i nieskoordynowana.
Tachykardia zatokowa (częstoskurcz zatokowy)
Ta tachykardia rozpoczyna się w węźle zatokowym, który jest naturalnym rozrusznikiem serca odpowiedzialnym za generowanie impulsów elektrycznych. Ma charakter fizjologiczny i zwykle jest to naturalna reakcja organizmu jako odpowiedź np. na wysiłek fizyczny lub stres.
Tachykardia nadkomorowa (częstoskurcz nadkomorowy)
Ten rodzaj częstoskurczu występuje w przedsionkach serca i wywołuje nieskoordynowane drżenie mięśni przedsionków. Wyróżnia się dwa główne typy tachykardii nadkomorowej to migotanie (300–600 uderzeń serca na minutę) oraz trzepotanie przedsionków (ok. 300 uderzeń na minutę).
Czy to częstoskurcz? Diagnozowanie tachykardii
W przypadku pojawienia się objawów tachykardii należy udać się do kardiologa. Jeśli jednak tachykardii towarzyszy ból w klatce piersiowej, uczucie ściskania, a nawet omdlenia, należy natychmiast zwrócić się o pomoc lekarską np. na SORze.
Podejrzenie częstoskurczu serca można rozpoznać już w czasie wywiadu z pacjentem, po prostu licząc uderzenia tętnicy w nadgarstku lub żyle szyjnej. Ustalenie przyczyny tachykardii jest bardziej skomplikowane. Dlatego za podstawę diagnozy tachykardii uznaje się badania dodatkowe takie jak:
- badanie elektrokardiograficzne (EKG) w różnych formach np. EKG spoczynkowe (pozwala ustalić rodzaj częstoskurczu, jeśli jest wykonane w czasie napadu) lub EKG w formie monitora czynności serca metodą Holtera (umożliwia długotrwałe rejestrowanie aktywności elektrycznej serca);
- badanie elektrofizjologiczne (EPS) to metoda inwazyjna, która wymaga wprowadzenia do serca elektrod;
- echokardiogram, czyli badanie pozwalające na ocenę zmian strukturalnych w sercu;
- badania krwi i testy próby wysiłkowej.
Jak zatrzymać częstoskurcz serca? Leczenie tachykardii
Częstoskurczu serca nie wolno lekceważyć. Leczenie tachykardii bazuje na czterech głównych elementach. Należą do nich: spowolnienie akcji serca, zapobieganie przyszłym epizodom, redukcja ryzyka powikłań w przyszłości i leczenie choroby podstawowej.
Leczenie doraźne częstoskurczu serca
Jak zatrzymać częstoskurcz, kiedy się pojawi? Oprócz leków podawanych dożylnie lub w formie tabletek, które zwalniają częstotliwość bicia serca, można wpłynąć na napięcie nerwu błędnego. Wówczas dochodzi do przerwania częstoskurczu, bo nerw błędny pomaga kontrolować bicie serca. Dostępne metody to m.in. wykonanie wydechu przy zamkniętej głośni, np. przy parciu na stolec (tzw. próba Valsalvy), wypicie szklanki zimnej wody, położenie na twarzy woreczka z lodem lub zanurzenie jej w zimnej wodzie. Można również wykonać kilkusekundowy ucisk podczas masażu jednej strony zatoki żylnej (powyżej połowy szyi nad wyczuwalną tętnicą).
Leczenie inwazyjne tachykardii
W poważniejszych przypadkach może być konieczne poddanie pacjenta narkozie i wykonanie kardiowersji elektrycznej, by przywrócić prawidłowy rytm serca. Leczenie inwazyjne wykorzystuje również ablację, czyli zabieg w znieczuleniu miejscowym, który obejmuje zniszczenie w sercu ogniska odpowiedzialnego za powstawanie częstoskurczu. Najczęściej wykonuje się to za pomocą prądu elektrycznego lub fali radiowej. Niektóre rodzaje tachykardii można leczyć za pomocą rozrusznika serca lub konieczne może być wszczepienie kardiowertera-defibrylatora (ICD).
Zapobieganie częstoskurczom serca
W większości przypadków najskuteczniejszą metodą leczenia tachykardii jest jej zapobieganie. Dlatego pacjent z częstoskurczem serca powinien skoncentrować się na ograniczeniu ryzyka przez utrzymanie zdrowych nawyków takich jak regularne ćwiczenia, zbilansowana dieta i utrzymanie prawidłowej masy ciała. W przypadku zdiagnozowanych chorób serca należy na bieżąco monitorować stan zdrowia i wdrożyć odpowiednie leczenie. Ważne jest też, aby kontrolować ciśnienie krwi i poziom cholesterolu przez regularne badania lekarskie, a także unikać nawyków szkodliwych dla zdrowia, takich jak palenie tytoniu, picie alkoholu, nadmierne spożywanie kawy i stresujące sytuacje. W ten sposób można lepiej kontrolować wszystkie choroby, które mogą być przyczyną tachykardii.
Należy pamiętać, że częstoskurcz serca może wystąpić w każdym wieku, nawet u noworodków. Nieleczona tachykardia może zaburzyć prawidłową pracę serca i prowadzić do poważnych powikłań, takich jak niewydolność serca i nagła śmierć wskutek migotania komór.
