Higiena rąk jest jednym z najskuteczniejszych sposobów walki z rozprzestrzenianiem się zarazków. Ma niebagatelne znaczenie nie tylko w życiu codziennym, ale również w medycynie. Chirurgiczne mycie rąk znacznie różni się od higienicznego mycia rąk i ma na celu usunięcie ze skóry flory przejściowej oraz częściowe usunięcie z niej flory stałej.
Dbanie o odpowiednie warunki inwazyjnych procedur medycznych musi obejmować nie tylko higienę sali operacyjnej, powierzchni i narzędzi, ale również higienę skóry personelu medycznego. Przygotowanie do operacji powinno obejmować dokładne oczyszczenie skóry dłoni i rąk. W tym celu niezbędne jest chirurgiczne mycie rąk oraz chirurgiczna dezynfekcja rąk. Procedura umożliwia pozbycie się flory przejściowej z powierzchni skóry, a także częściowe pozbycie się flory stałej, czyli bytującej w jej warstwach i przydatkach. Na czym konkretnie polega chirurgiczne mycie rąk? Jak prawidłowo myć ręce, by skutecznie oczyszczać je z drobnoustrojów? Czym różnią się higieniczne mycie rąk i chirurgiczne mycie rąk? Wytyczne dotyczące prawidłowych procedur oczyszczania rąk zebraliśmy w poniższym artykule. Zachęcamy do zapoznania się z nim!
Prawidłowa procedura mycia rąk przed operacją – dlaczego jest tak istotna?
Na dłoniach znajduje się wiele mikroorganizmów, w tym również patogennych, dlatego przestrzeganie zasad prawidłowej higieny rąk jest podstawą codziennego dbania o zdrowie. Mycie i dezynfekcja rąk należą też do najważniejszych czynności pozwalających zapobiegać rozprzestrzenianiu się zakażeń w placówkach zdrowia. Szczególnie istotne są w przypadku zabiegów inwazyjnych, znacznie ograniczając ryzyko infekcji pooperacyjnych i związanych z tym powikłań. To, jak chirurg przygotuje się do operacji, może zaważyć nie tylko na zdrowiu, ale wręcz na życiu pacjenta, dlatego chirurgiczne mycie rąk powinno być wykonywane ze szczególną dokładnością.
Chirurgiczne mycie rąk – wytyczne, które należy znać
Prawidłowe oczyszczanie skóry rąk przed operacją jest kluczowe dla zdrowia, a niekiedy nawet dla życia pacjenta. Procedura mycia rąk nie powinna być przypadkowa, gdyż to od niej między innymi zależy to, jak higieniczne warunki pracy na bloku operacyjnym zostaną zachowane. Rękawice nie stanowią wystarczającej bariery dla drobnoustrojów, dlatego bardzo ważne jest dokładne oczyszczenie skóry, zanim chirurg założy rękawiczki. Chirurgiczne mycie rąk ma na celu nie tylko pozbycie się ze skóry zabrudzeń, ale też (czy też szczególnie) usunięcie z niej flory przejściowej oraz częściowe usunięcie flory stałej. W tym celu niezbędna jest oczywiście nie tylko bieżąca woda, ale i płynne mydło oraz szczoteczka chirurgiczna (do oczyszczania paznokci), a oprócz tego płyn do dezynfekcji rąk o silnym działaniu bakteriobójczym i wirusobójczym oraz jałowe ręczniki jednorazowe.
Flora przejściowa, inaczej powierzchniowa, to drobnoustroje, które znajdują się na powierzchni skóry. Można do nich zaliczyć zwłaszcza te drobnoustroje, z którymi styka się skóra oraz te, które są wydzielane z głębi skóry. Kolonizują one powierzchnię skóry. Takie drobnoustroje można usunąć ze skóry mydłem lub detergentem. Drobnoustroje stałe to natomiast te mikroorganizmy, które bytują w głębi skóry i w jej przydatkach. Nie stanowią zagrożenia dla zdrowego pacjenta, ale mogą stać się przyczyną infekcji, zmieniając miejsce pobytu (np. przenosząc się w miejsca operowane). Nie da się ich usunąć samym myciem i szorowaniem – częściowo można się ich pozbyć, stosując antyseptyki.
Mycie rąk higieniczne to nie to samo co mycie chirurgiczne rąk
Warto wiedzieć, że można wyróżnić mycie chirurgiczne rąk oraz higieniczne mycie rąk. Wspomniane metody różnią się i stosuje się je w innych przypadkach. Chirurgiczne mycie rąk jest wykorzystywane przed i po zabiegach inwazyjnych. Higieniczne mycie rąk jest natomiast zalecane przed rozpoczęciem pracy i pielęgnacją pacjentów, po kaszlu czy kichaniu, a także po zakończeniu czynności medycznych i w wielu innych przypadkach.
Technika mycia rąk Ayliffe – na czym polega?
Technika mycia rąk Ayliffe wskazuje prawidłowe etapy mycia rąk. Metoda Ayliffe pozwala obniżyć ilość drobnoustrojów znajdujących się na powierzchni skóry rąk o 60–90%. Na czym polega mycie rąk Ayliffe? Procedura powinna trwać około 90 sekund. Na początek należy zmoczyć ręce wodą i przez 15–30 sekund nanosić na ręce odpowiednią ilość środka myjącego, potem trzeba myć ręce zgodnie ze wskazaniami przez 60 sekund, po czym należy płukać je przez około 15 sekund. Do mycia najlepiej zastosować mydło płynne, a potem najlepiej osuszyć dłonie ręcznikiem jednorazowym.
Technika mycia rąk Ayliffe składa się z 6 etapów:
- etap I – należy pocierać wewnętrzne części dłoni jedna o drugą;
- etap II – należy pocierać wewnętrzną częścią jednej dłoni o grzbietową część dłoni drugiej, a następnie zamienić ręce;
- etap III – należy pocierać wewnętrzne części dłoni, mając jednocześnie przeplecione palce;
- etap IV – należy pocierać grzbietowe części złączonych palców jednej dłoni o wewnętrzną część drugiej dłoni, po czym zamienić ręce;
- etap V – należy w sposób obrotowy pocierać kciuk jednej dłoni wewnętrzną częścią drugiej dłoni, która jest na nim zaciśnięta, po czym zamienić ręce;
- etap VI – należy w sposób obrotowy pocierać dłonią ze złączonymi palcami o wewnętrzną część drugiej dłoni, a następnie zamienić ręce.
Higieniczna dezynfekcja rąk pozwala następnie zwiększyć skuteczność eliminacji drobnoustrojów. Aby ją wykonać, należy nałożyć antyseptyk na suchą skórę, a następnie wcierać go nie krócej niż 20–30 sekund.
Jak przebiega chirurgiczne mycie rąk?
Procedura mycia rąk przed operacją nie jest tym samym, co zwykłe higieniczne mycie rąk. Jest bardziej wymagająca, gdyż w przypadku operacji dokładne oczyszczenie rąk ma szczególne znaczenie. Chirurgiczne mycie rąk wykonuje się przed zabiegami inwazyjnymi w warunkach aseptycznych. Jego celem jest eliminacja flory przejściowej, która kolonizuje powierzchnię skóry, a także znaczna redukcja flory stałej. Każdy specjalista musi wiedzieć, jak powinno przebiegać chirurgiczne mycie rąk. Wytyczne WHO są w tej kwestii bardzo szczegółowe. Procedura chirurgicznego mycia rąk składa się z dwóch kluczowych etapów, a konkretnie etapu brudnego oraz etapu czystego. Właściwe działania na tym polu pozwalają utrzymać na rękach niski poziom drobnoustrojów minimum przez trzy godziny od nałożenia jednorazowych rękawiczek.
Etap brudny chirurgicznego mycia rąk obejmuje mycie rąk aż do łokcia z zastosowaniem bieżącej wody i płynnego mydła oraz w razie potrzeby oczyszczanie paznokci z zastosowaniem szczoteczki chirurgicznej. Na początku należy myć ręce aż do wysokości zgięć łokciowych, następnie do połowy przedramion, a potem tylko ręce, tak jak wskazuje metoda Ayliffe, każdą z czynności jej etapów powtarzając 5 razy przed przejściem do kolejnego etapu. Gdy wspomniane czynności zostaną wykonane, ręce należy starannie opłukać pod bieżącą wodą, a następnie całą procedurę, w tym mycie rąk Ayliffe powtórzyć. Po drugim myciu rąk Ayliffe należy osuszyć ręce, korzystając z jałowego ręcznika.
Etap czysty chirurgicznego mycia rąk obejmuje natomiast zastosowanie specjalnego płynu do dezynfekcji rąk. Należy w tym przypadku zastosować preparat antyseptyczny o silnym działaniu bakteriobójczym. Na suche dłonie należy nałożyć preparat do odkażania w takiej ilości (zwykle ok. 5 ml), by bez problemu pokryć całą powierzchnię skóry. Następnie należy wcierać preparat w dłonie, zgodnie z techniką odkażania rąk Ayliffe, pilnując, aby ręce na każdym z sześciu etapów pozostawały zwilżone. Gdy preparat całkowicie wyschnie, czynność należy powtórzyć.
