Blizny pojawiają się z różnych powodów: od najprostszych, takich jak uraz skóry lub ślady po trądziku, po najpoważniejsze, takie jak oparzenia, wypadki i operacje. Uszkodzenie skóry zewnętrznej, zależnie od głębokości, może spowodować powstawanie blizn, w tym zmian przerostowych lub zanikowych. Jak powstają i czym się różnią? Sprawdź, czytając nasz artykuł.
Czym są blizny przerostowe?
Blizny przerostowe są wynikiem nieprawidłowej reakcji na proces gojenia się ran (związanym z nadmierną produkcją kolagenu). Pojawiają się zazwyczaj po kilku tygodniach lub miesiącach od urazu i stosunkowo szybko osiągają maksymalne rozmiary i grubość. Mogą mieć negatywny wpływ na wygląd i funkcjonalność skóry pacjentów.
Chociaż dokładne przyczyny powstawania blizn przerostowych nie są w pełni poznane, uważa się, że poniższe sytuacje zwiększają ryzyko ich wystąpienia:
- blizny przerostowe występują częściej u nastolatek i kobiet w ciąży;
- wielokrotne urazy tego samego obszaru mogą powodować ich powstawanie;
- rany po oparzeniach są podatne na powstawanie blizn przerostowych, zwłaszcza jeśli obejmują głębsze warstwy skóry właściwej (oparzenia drugiego i trzeciego stopnia);
- osoby z ciemniejszą karnacją mają większe ryzyko wystąpienia blizn przerostowych.
Blizny przerostowe występują najczęściej w miejscach, w których skóra i jej komórki są narażone na ciągłe napięcie lub ruch, takich jak nos, klatka piersiowa, szyja, ramiona i górna część pleców.
Blizna przerostowa a bliznowiec – w czym tkwi różnica?
Blizna przerostowa i bliznowiec (keloid) to dwie formy blizn patologicznych, które czasami są mylone. Bliznowce są zgrubiałe i twarde oraz mają nieregularny kształt, a przede wszystkim wykraczają poza granice pierwotnego urazu i naciekają na otaczającą zmianę chorobową zdrową skórę. Natomiast blizny przerostowe są czerwone i wypukłe, ale pozostają ograniczone do obszaru pierwotnego urazu, który je spowodował. Oznacza to, że blizna nie wykracza poza obszar zmiany chorobowej. Dlatego podstawowa różnica między tym, jak wygląda blizna przerostowa a bliznowiec, dotyczy głównie tego, czy rozrastają się tylko w obrębie uszkodzonej skóry, czy wykraczają poza ten obręb.
Czy bliznowce są niebezpieczne?
Tworzenie się bliznowców, ze względu na ich nieestetyczny wygląd, może budzić niepokój. Bliznowce są klasyfikowane jako nowotwory łagodne, ale nie stanowią zagrożenia. Jednak mimo że nie są szkodliwe dla zdrowia i życia, dla wielu osób mogą być źródłem dyskomfortu i spadku poczucia własnej wartości. Trzeba też pamiętać, że chociaż bliznowce mogą powstawać w wyniku różnych rodzajów ran, takich jak skaleczenia, oparzenia lub przekłucia, nie wszystkie blizny stają się bliznowcami. Wiele zależy od rodzaju rany, jej umiejscowienia i prawidłowej pielęgnacji w czasie gojenia.
Jak powstają blizny przerostowe?
Przyczyny powstawania blizn przerostowych obejmują często:
- nacięcie skóry skalpelem lub nożem elektrochirurgicznym;
- oparzenia;
- poważne urazy skóry.
W przypadku powstania blizn przerostowych proces gojenia ulega zaburzeniu, co prowadzi do nieprawidłowej produkcji kolagenu typu I i typu III. Zamiast wytworzyć płaską, gładką bliznę, organizm produkuje nadmierną ilość kolagenu typu I, co skutkuje powstaniem wypukłej, uniesionej, czerwonawej i rozrośniętej blizny. Na jej powstanie wpływają takie czynniki jak genetyka, rodzaj i umiejscowienie rany, a także zbyt długi okres gojenia. Ryzyko powstania pogrubionej blizny przerostowej w miejscu urazu zwiększa się także, gdy dojdzie do powikłań w procesie gojenia się rany np. jej krwawienia lub ropienia.
Jak wygląda blizna przerostowa?
Rozpoznanie blizny przerostowej jest zazwyczaj bardzo proste. Uwagę zwraca już jej czerwonawy lub różowawy odcień, lub sino-czerwone zabarwienie, które kontrastuje z naturalnym kolorem skóry. Charakterystyczne dla tego typu blizn jest także zgrubienie wystające ponad powierzchnię skóry.
Inne objawy, które mogą wskazywać na bliznę przerostową to:
- swędzenie lub pieczenie skóry w dotkniętym zmianą obszarze;
- ból lub tkliwość przy dotyku;
- ograniczenie ruchu w miejscu powstania blizny.
Co to są i jak powstają blizny zanikowe?
Wśród różnych rodzajów blizn można wyróżnić również blizny zanikowe (atroficzne). Są to zmiany na skórze, które charakteryzują się zagłębionym wyglądem, nieregularną strukturą i jaśniejszym kolorem od je otaczającej skóry. Powstają z różnych powodów m.in.:
- gdy w procesie gojenia się rany następuje zanik tkanki, bo wytwarzana jest zbyt mała ilość kolagenu, czego skutkiem jest zmniejszenie grubości skóry;
- w wyniku nieprawidłowości podczas leczenia sterydowego;
- na skutek nadmiernego rozciągania się skóry i związanego z tym rozpadu włókien kolagenowych.
Blizny zanikowe a przerostowe – czym się różnią?
W celu ustalenia, czy jest to blizna przerostowa, czy zanikowa, należy ocenić ich wygląd. W przeciwieństwie do blizn przerostowych, w bliznach zanikowych zmiana nie jest wypukła. Widoczna jest jako zagłębienie skóry, które ma nieregularną strukturę, poszarpane brzegi oraz kolor różniący się od koloru otaczającej skóry. Natomiast blizny przerostowe wystają ponad skórę, są twardsze i grubsze.
Jakie są rodzaje blizn zanikowych?
Istnieją różne rodzaje blizn zanikowych, z których każdy ma swoje specyficzne cechy. Oto kilka najpopularniejszych przykładów.
- Blizny potrądzikowe – często pojawiają się u osób, które walczyły z ciężkim trądzikiem. Mogą różnić się wielkością i kształtem, ale zazwyczaj są płytsze niż blizny po innych rodzajach urazów.
- Blizny po oparzeniach – mogą powstać po oparzeniach drugiego lub trzeciego stopnia. Charakteryzują się zagłębionym wyglądem i nieregularną strukturą.
- Blizny pooperacyjne – po zabiegu chirurgicznym mogą rozwinąć się blizny zanikowe, które są cieńsze i mniej widoczne niż inne typy blizn.
- Blizny po ospie wietrznej – ospa wietrzna może pozostawić na skórze zanikowe blizny. Zmiany te są zazwyczaj małe i są wklęsłe.
Blizny zanikowe mogą wpływać na poczucie własnej wartości i pewność siebie, zwłaszcza jeśli znajdują się na widocznych częściach ciała, np. na twarzy.
Czy blizny znikają? Leczenie blizn przerostowych i zanikowych
Dla osób, które doświadczyły uszkodzenia skóry, a następnie jej gojenia się i leczenia ran, najważniejsze jest to, czy blizny znikają. Niestety, gdy blizna już powstanie, to sama nie zniknie. Jest dostępnych jest kilka metod leczenia, które mogą pomóc zmniejszyć ich rozmiary oraz poprawić wygląd blizn zanikowych i przerostowych. Wśród nich są zarówno metody nieinwazyjne, jak i inwazyjne.
Do leczenia blizn wykorzystywane są:
- opatrunki silikonowe – pozwalają kontrolować wielkość blizn, by zapobiec jej rozrostowi;
- kremy i żele na bazie silikonu – pomagają nawilżyć bliznę, jednocześnie zmniejszając zaczerwienienie i swędzenie;
- glikokortykosteroidy w zastrzykach – można je wstrzykiwać do blizny w celu zmniejszenia stanu zapalnego i rozmiaru blizny;
- inne zastrzyki – wstrzykiwane leki przeciwzapalne i stymulatory tkankowe;
- opatrunki kompresyjne – powodują ucisk, dzięki czemu redukują stan zapalny wokół blizny oraz regulują wytwarzanie kolagenu w skórze;
- krioterapia – terapia zimnem (zamrożenie tkanki ciekłym azotem) prowadzi do spłaszczenia i zmniejszenia widoczności blizny;
- terapia laserowa – laser stymuluje wytwarzanie nowych włókien kolagenowych, więc może pomóc zmniejszyć bliznę i poprawić jej wygląd, a nawet zmniejszyć widoczność przebarwień;
- leczenie operacyjne – w niektórych przypadkach konieczne może być chirurgiczne usunięcie blizny lub korekta nieprawidłowości w strukturze, wielkości i kolorze skóry, co pozwala nadać zmianie bardziej jednolity wygląd.
Co robić, żeby zapobiec powstawaniu blizn?
Niezależnie od tego, czy jest to blizna przerostowa, czy blizna zanikowa, można podjąć pewne działania, które ograniczą ryzyko powstania nieestetycznej zmiany.
Prawidłowe leczenie ran
Ważne jest, aby wszelkie urazy lub obrażenia skóry leczyć prawidłowo, zgodnie z zaleceniami lekarza. Istotna jest codzienna higiena rany z wykorzystaniem sterylnych materiałów opatrunkowych, by nie doszło do jej zakażenia.
Nierozdrapywanie ran
Należy też unikać drapania ran lub innych zmian np. pęcherzyków przy ospie wietrznej.
Ochrona skóry przed słońcem
Nadmierna ekspozycja na słońce może utrudniać gojenie i zwiększać ryzyko powstawania blizn. Ważne jest, aby chronić skórę, stosując krem z filtrem przeciwsłonecznym i nosząc odpowiednią odzież.
Zdrowa dieta
Zrównoważona dieta bogata w składniki odżywcze może pomóc w prawidłowym gojeniu się skóry i zmniejszyć ryzyko powstawania blizn zanikowych lub przerostowych.
Dbanie o czystość i zdrowie skóry
Dotyczy to zwłaszcza osób z trądzikiem, które chcą uniknąć blizn zanikowych. Należy unikać wyciskania i rozdrapywania pryszczy.
Należy pamiętać, że nie wszystkie metody leczenia blizn i zapobiegania ich powstawaniu sprawdzają się u każdego i konieczne może być łączenie kilku różnych podejść. Bezcenna jest tu pomoc specjalisty, który pomaga pacjentowi znaleźć najlepsze rozwiązanie dostosowane do jego potrzeb.
