Białko CRP jest produkowane w odpowiedzi na wydzielane przez komórki odpornościowe cytokiny prozapalne. Białko to uważane jest za marker stanu zapalnego w organizmie, gdyż jego poziom wzrasta szczególnie w przypadku ostrych stanów zapalnych. Poziom CRP może wskazywać na różne choroby – przykładowo CRP w normie sugeruje brak stanu zapalnego w organizmie, a lekko podwyższone CRP może wskazywać na lekki stan zapalny czy infekcję wirusową, jednak już przy poważniejszych infekcjach bakteryjnych czy np. reumatoidalnym zapaleniu stawów obserwuje się u pacjentów wysokie CRP. Co to za badanie i na czym konkretnie polega? Kiedy warto je wykonać i jakich informacji o stanie zdrowia pacjenta może dostarczyć? Zapraszamy do zapoznania się z informacjami poniżej!
Co to jest CRP?
CRP, inaczej białko C-reaktywne, to białko tzw. ostrej fazy. Powstaje w wątrobie w odpowiedzi na stan zapalny w organizmie. Poziom CRP rośnie dynamicznie zwłaszcza w pierwszej fazie stanu zapalnego i niejednokrotnie jest to jeden z pierwszych sygnałów, że w organizmie dzieje się coś niepokojącego. CRP wzrasta często jeszcze przed pojawieniem się objawów choroby, w tym np. gorączki. Synteza CRP jest indukowana przez cytokiny, w tym m.in. przez IL-6, czyli interleukinę-6. Cytokiny zaś są uwalniane jako odpowiedź na obecność w organizmie bakterii czy wirusów, a także w odpowiedzi na urazy.
Maksymalne stężenie CRP osiąga zaledwie po 1-2 dobach, a zmiany w jego stężeniu można wykryć znacznie wcześniej, bo już jedynie po 6-8 godzinach, co czyni go bardzo dobrym markerem stanu zapalnego w organizmie. Jednocześnie poziom CRP gwałtownie spada, kiedy stan zapalny w organizmie się zmniejsza. Właśnie z tego powodu CRP uważa się za wskaźnik stanu zapalnego, co znajduje szerokie zastosowanie diagnostyczne.
Ważne jest jednak nie tylko to, co to jest CRP, ale po co tak właściwie rośnie jego synteza w momencie stanu zapalnego. Otóż białka CRP rozpoznają pewne cząsteczki znajdujące się na powierzchni patogenów i łączą się z nimi, dzięki czemu oznaczają je, by mogły je zlikwidować komórki żerne. Dodatkowo CRP może się przyczyniać do aktywacji układu dopełniacza, co pomaga pozbyć się patogenów z organizmu, a poza tym białko to może wpływać na inne komórki odpornościowe i ich działanie.
Badanie CRP – kiedy je wykonać?
W wielu przypadkach warto określić poziom CRP. Co to za przypadki?
- wykrycie stanu zapalnego toczącego się w organizmie,
- ocena nasilenia stanu zapalnego,
- monitorowanie przebiegu leczenia chorób zapalnych,
- wykrycie powikłań pooperacyjnych na wczesnym stadium,
- wykrycie odrzucenia przeszczepu,
- monitorowanie pacjentów z zapalnymi chorobami reumatycznymi,
- kontrolowanie antybiotykoterapii w przypadku infekcji o podłożu bakteryjnym,
- ocena ryzyka nawrotu zawału mięśnia sercowego.
Oczywiście nie tylko w powyższych przypadkach wykorzystanie badania CRP może być pomocne w diagnostyce lub monitorowaniu efektów wdrożonego leczenia. Badanie wykorzystuje się też m.in. u pacjentów z chorobami jelit i u pacjentów z dużymi urazami czy rozległymi oparzeniami.
Badanie krwi CRP – w czym może pomóc jego wynik?
Jak wcześniej podkreślono, CRP jest markerem ostrego stanu zapalnego. Wyniki badania CRP pomagają nie tylko w diagnostyce ostrego stanu zapalnego, ale również w monitorowaniu rozwoju choroby bądź efektów wdrożonego leczenia. Dodatkowo CRP o wysokiej czułości wykorzystuje się niekiedy w ocenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Wówczas wysokie ryzyko chorób sercowo-naczyniowych dotyczy już osób mających CRP > 3 mg/L, średnie ryzyko przypada na wynik 1-3 mg/L, a niskie ryzyko chorób sercowo-naczyniowych dotyczy CRP < 1 mg/L.
Alternatywnym badaniem dla CRP jest badanie OB (szybkość opadania erytrocytów). CRP jest jednak bardziej czułym badaniem na wczesnych stadiach infekcji. Zdarza się zatem, że pacjent ma już podwyższone CRP, a jego OB nie przekracza normy – jest to charakterystyczne zwłaszcza w przypadku ostrej fazy zapalnej. Jeśli natomiast chodzi o choroby zapalne o charakterze przewlekłym, to właśnie OB, a nie CRP uważa się za bardziej czuły wskaźnik.
Jak przygotować się na badanie CRP i jak ono przebiega?
Na badanie CRP nie trzeba się szczególnie przygotowywać, jeśli ma być wykonane u pacjenta pilnie. Jeśli jednak wykonuje się je planowo, najlepiej zgłosić się na nie na czczo. Przed badaniem najlepiej poinformować lekarza o tym, jakie leki pacjent przyjmuje, gdyż niektóre medykamenty mogą wpływać na wyniki, zakłamując je. Jak sprawdza się poziom CRP? Badanie jest wykonywane z próbki krwi pacjenta i zazwyczaj jest to element standardowych badań krwi, jednak zdarza się, że lekarz zleca je dodatkowo, podejrzewając stan zapalny bądź monitorując jego leczenie. Najczęściej krew do badania pobiera się z żyły łokciowej, a wynik jest dostępny bardzo szybko.
Warto dodatkowo wiedzieć, że test CRP można wykonać samodzielnie w warunkach domowych. W aptece można znaleźć bowiem domowe testy diagnostyczne, dzięki którym można w szybki sposób oznaczyć poziom CRP w warunkach domowych. Takie testy wymagają jedynie niewielkiej próbki krwi, którą pobiera się z opuszka palca – wynik badania jest dostępny zaledwie w kilka minut. Oczywiście domowych testów diagnostycznych nie należy traktować jako podstawy samodiagnozy. Wynik najlepiej omówić z lekarzem, by ten zajął się jego interpretacją i ustaleniem odpowiedniego w danym przypadku leczenia.
CRP – norma u dorosłych i dzieci
By stwierdzić lub wykluczyć stan zapalny w organizmie, warto wykonać badanie CRP. Norma tego badania zależy od wielu czynników, w tym od wieku pacjenta, ale też od jego płci, a nawet od jego ogólnego stanu zdrowia czy wręcz metody badania przyjętej przez dane laboratorium. Zwykle norma przyjęta przez jednostkę badawczą jest podana na dokumencie wraz z wynikiem badania. Ogólne normy CRP prezentują się natomiast następująco:
- CRP <5 mg/l – brak stanu zapalnego w organizmie bądź stan zapalny o niewielkim nasileniu.
- CRP 5-10 mg/l – stan zapalny o niewielkim nasileniu, w tym np. związany z infekcją wirusową.
- CRP 10-30 mg/l – stan zapalny o nasileniu umiarkowanym, który występuje zwykle w przypadku infekcji bakteryjnych, ewentualnie chorób autoimmunologicznych.
- CRP >30 mg/l – poważny stan zapalny, który może sugerować m.in. sepsę lub chorobę nowotworową.
Należy mieć na uwadze, że u osób starszych poziom CRP jest najczęściej wyższy niż u osób młodych. Dodatkowo poziom CRP jest większy w ciąży. Również wiele innych czynników indywidualnych może wpływać na CRP. Co to jest za białko, określiliśmy już wcześniej, więc na podstawie tego opisu łatwo wywnioskować, że również takie czynniki jak palenie papierosów czy otyłość mogą się przyczyniać do podwyższenia poziomu CRP, podobnie jak stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, a nawet nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca typu 2.
W tym miejscu warto też podkreślić, że nie powinno się interpretować poziomu CRP jako jedynej danej kluczowej w diagnostyce. Interpretacją wyników pacjenta powinien się zająć lekarz, uwzględniając wyniki innych badań i stan pacjenta.
Zalety badania CRP
Badanie CRP ma wiele zalet, chociaż nie jest również pozbawione pewnych ograniczeń. Do najważniejszych zalet pomiaru poziomu CRP można niewątpliwie zaliczyć łatwość wykonania badania (zwykły test z krwi) i możliwość szybkiego otrzymania jego wyników. CRP warto mierzyć również z tego powodu, że jego poziom bardzo szybko wzrasta w odpowiedzi na stan zapalny (zaledwie w kilka godzin), dzięki czemu jest bardzo dobrym marketem przy wczesnych stadiach ostrych stanów zapalnych. Co ważne, badanie CRP można też wykorzystać do monitorowania wspomnianego stanu zapalnego, czyli np. efektywności wdrożonego leczenia, gdy sprawdza się, czy CRP utrzymuje się na tym samym poziomie, czy zwiększa się lub zmniejsza.
Jeśli mowa o ograniczeniach tej metody, podstawową z nich jest niespecyficzność badania. Sam podwyższony czy wysoki wynik nie jest wystarczający w diagnostyce. Nie wskazuje na konkretną przyczynę stanu zapalnego czy jego lokalizację. Wynik badania wymaga natomiast interpretacji wraz z wynikami innych badań lub uwzględnieniem historii medycznej pacjenta i objawów mu towarzyszących.
Wysokie CRP – co oznacza wynik powyżej normy?
U pacjentów z wielu powodów może się pojawić nieprawidłowe CRP. Co oznacza wynik powyżej normy? Taki wynik wskazuje na toczący się w organizmie stan zapalny, jednak nie określa jednocześnie konkretnie, co to. CRP nie wykorzystuje się zatem do szczegółowej diagnostyki i sam wynik tego badania zazwyczaj nie jest w stanie powiedzieć więcej – lekarz przy interpretacji wyniku musi uwzględnić historię medyczną pacjenta oraz wyniki innych jego badań, a także ewentualne objawy, które pacjent zgłasza. Dopiero na tej podstawie można postawić jakąkolwiek diagnozę.
Podwyższone CRP obserwuje się m.in.:
- przy infekcjach wirusowych, bakteryjnych i grzybiczych,
- przy posocznicy,
- w przypadku zakrzepicy żył głębokich,
- po rozległych operacjach,
- po urazach,
- przy reakcjach alergicznych,
- w przypadku chorób zapalnych układu pokarmowego,
- w przypadku ogólnoustrojowych chorób zakaźnych,
- w przypadku nowotworów złośliwych,
- po zawale serca.
Jaki poziom CRP powinien niepokoić?
Jak wcześniej wspomniano, badanie krwi CRP nie powinno być interpretowane samodzielnie. Podwyższone CRP powinno jednak zwrócić naszą czujność i najlepiej, by omówić wynik z lekarzem. Już CRP powyżej normy wymaga oczywiście sprawdzenia, gdyż może wskazywać na stan zapalny, jednak jednocześnie warto mieć na uwadze, że do podwyższenia CRP mogą się przyczyniać też inne czynniki, w tym chociażby stres czy wysiłek fizyczny. Zdecydowanie nie powinno się lekceważyć CRP powyżej 100 mg/l, które może wskazywać na poważne schorzenia, w tym nowotwory.
