Czy można nie mieć problemów ze wzrokiem, ale mieć trudności w rozpoznawaniu znajomych twarzy lub codziennych przedmiotów, np. łyżki lub grzebienia, mimo że się je widzi i potrafi opisać? Tak i wówczas można podejrzewać agnozję, czyli zaburzenia percepcji. Dowiedz się, jakie objawy ma to schorzenie i co jest możliwą przyczyną takiego stanu.
Agnozja – co to takiego?
Agnozja (agnosia) to zaburzenie neurologiczne charakteryzujące się niemożnością rozpoznawania i interpretowania bodźców sensorycznych, mimo że narządy zmysłów funkcjonują prawidłowo. Jest to stan, który wpływa na postrzeganie i rozumienie otaczającego świata. Może obejmować każdy ze zmysłów, czyli wzrok, słuch, dotyk, węch i smak. Wobec tego, jakie objawy ma agnozja? Co to oznacza w praktyce?
Objawy agnozji
Objawy agnozji mogą się różnić zależnie od rodzaju i nasilenia zaburzenia. Niektórzy pacjenci mogą mieć trudności z rozpoznawaniem znajomych twarzy, podczas gdy inni mogą mieć problemy z identyfikacją zwykłych przedmiotów, np. długopisu czy kubka. Widzą te przedmioty, ale nie potrafią ich nazwać. Ponadto agnozja może wpływać na zdolność interpretowania gestów, mimiki twarzy, zapachów, smaków i sygnałów dźwiękowych np. pacjent słyszy dźwięk dzwonów kościelnych, ale nie umie go rozpoznać.
Przyczyny agnozji – co prowadzi do tego zaburzenia percepcji?
Agnozję mogą powodować różne czynniki, ale nie ma ona związku z utratą świadomości, zaburzeniami językowymi/mowy, pamięci, wzroku itd. Najczęściej jest związana z urazami mózgu, a dokładnie z uszkodzeniami obszarów odpowiedzialnych za przetwarzanie bodźców sensorycznych i rozpoznawanie wzorców.
Do takich uszkodzeń może dojść na skutek:
- udarów mózgu, gdy uszkodzeniu ulegną płaty ciemieniowe, skroniowe lub potyliczne;
- urazów głowy i guzów mózgu, gdy silny uraz czaszkowo-mózgowy lub guz przed operacją naruszają struktury uczestniczące w przetwarzaniu informacji sensorycznych;
- chorób neurodegeneracyjnych takich jak choroba Alzheimera, które postępują i mogą uszkadzać obszary odpowiedzialne za prawidłową percepcję.
Poza tym do agnozji może dojść w wyniku innych zaburzeń uszkadzających struktury mózgu np. niedotlenienia lub zapalenia. Zaburzenia percepcji mogą też rozwinąć się przy długotrwałym zażywaniu toksycznych substancji np. narkotyków.
Agnozja wzrokowa, agnozja słuchowa i inne – jakie są rodzaje agnozji?
Istnieje kilka najczęściej występujących rodzajów agnozji, z których każdy wpływa na określony typ percepcji sensorycznej zależnie od tego, który obszar w mózgu uległ uszkodzeniu.
Agnozja wzrokowa (optyczna)
Zaburzenie to polega na niemożności rozpoznawania obiektów, pomimo że narząd wzroku funkcjonuje prawidłowo. Charakterystyczne dla tego stanu jest to, że osoby z tym zaburzeniem percepcji mogą mieć trudności z określeniem, co lub kogo widzą, nawet w przypadku znajomych twarzy lub powszechnie występujących przedmiotów i kolorów. Do agnozji wzrokowej dochodzi na skutek uszkodzenia kory wzrokowej w mózgu w płacie potylicznym.
Agnozja wzrokowa może mieć szczególne typy np.
- prozopagnozja (agnozja twarzy);
- aleksja (utrata zdolności rozpoznawania pisanych słów);
- achromatopsja (nierozróżnianie kolorów i problemy z ich nazywaniem);
- simultanagnozja (brak umiejętności rozpoznawania więcej niż jednego przedmiotu na raz, który znajduje się w polu widzenia).
Agnozja słuchowa
Ten rodzaj agnozji dotyczy niezdolności rozpoznawania i rozróżniania dźwięków przy braku jakichkolwiek deficytów słuchowych. Pojawia się na skutek zmian w okolicy skroniowej mózgu (kory słuchowej). Agnozja słuchowa może występować jako czysta głuchota słuchowa (nieumiejętność rozpoznawania znanych dźwięków np. tłuczonego szkła, kroków, dzwonka telefonu) lub jako głuchota na słowa (nierozpoznawanie tylko dźwięków mowy).
Agnozja czuciowa (dotykowa, astereognozja)
Jest to niezdolność rozpoznawania i interpretowania wrażeń dotykowych np. dotyku, nacisku, temperatury, mimo braku zaburzeń czucia powierzchniowego. Chory potrafi opisać cechy widzianego przedmiotu, takie jak kształt lub kolor, ale ma trudności z identyfikacją obiektów przez dotyk lub rozpoznawaniem faktury powierzchni. Agnozja czuciowa wynika z uszkodzenia kory mózgowej odpowiedzialnej za czucie dotyku (w płacie ciemieniowym).
Agnozja może dotyczyć także innych zdolności percepcyjnych m.in. trudności w orientacji (np. rozpoznawania pomieszczeń w domu, w którym się mieszka), umiejętności motorycznych (wykonywania wyuczonych ruchów np. zakładania spodni) lub problemów w rozpoznaniu znanego przedmiotu, który znajduje się po stronie ciała przeciwnej do strony, na której wystąpił uraz mózgu.
Diagnoza agnozji – jak rozpoznać zaburzenie?
W celu rozpoznania agnozji pacjent przechodzi przez kilka etapów diagnostyki. Wśród nich znajdują się:
- badania obrazowe (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) – dzięki obrazom mózgu można sprawdzić, który obszar narządu został dotknięty uszkodzeniem i czy był to rzeczywiście uraz czy zwyrodnienie spowodowane inną chorobą;
- badania neurologiczne – mają na celu wykrycie wszelkich deficytów w zakresie typowych funkcji sensorycznych i umiejętności komunikacyjnych; neurolog może poprosić pacjenta o nazwanie różnych przedmiotów znajdujących się w jego otoczeniu i na podstawie uzyskanych reakcji stwierdzić, funkcjonowanie których zmysłów mogło zostać zaburzone;
- testy neuropsychologiczne – są standaryzowane w taki sposób, aby dostarczać informacji o całym obszarze mózgu; oceniają uwagę pacjenta, pamięć, język i percepcję.
Leczenie agnozji – jak wygląda terapia?
W przypadku zaobserwowania jednego lub więcej objawów zaburzenia percepcji należy zgłosić się do neurologa. Specjalista wykona wszystkie niezbędne procedury, aby zdiagnozować, z jakim rodzajem agnozji zmaga się pacjent i jaka forma leczenia będzie najlepsza.
Na powrót do zdrowia po agnozji może wpływać wiele czynników m.in. ciężkość urazu, wiek pacjenta, historia choroby i jej podtyp oraz współpraca z lekarzem i psychologiem. Ze względu na mnogość przypadków, a także ich rzadkość, leczenie może się także znacznie różnić zależnie od pacjenta. Niekiedy konieczna może okazać się interwencja chirurgiczna, radioterapia lub farmakoterapia. Dla poprawy jakości życia pacjenta ważna jest rehabilitacja neuropsychologiczna. W przypadkach odwracalnych powrót do zdrowia może trwać od kilku do kilkunastu miesięcy.
